Victoria Pompa brengt een bezoek aan haar moeder in oorlogsgebied

Rotterdam - Hoogvliet heeft Victoria Pompa (55) in de loop der jaren leren kennen als een goedlachse initiator van tal van poëtische en muzikale evenementen. Het door haar opgezette ‘Ruimte voor de Kunst’ is inmiddels uitgegroeid tot een educatief ontmoetingscentrum voor de bewoners van Hoogvliet-Zuid. Maar die eeuwige glimlach en immer positieve opstelling verdwenen op slag na aankomst in haar Oekraïense geboortestad Lviv, niet ver van de grens met Polen.

Door Joop van der Hor

Begin juni vertrok ze naar Oekraïne voor een noodzakelijk bezoek aan haar moeder Lida (78). Het werd een reis om nooit te vergeten. “Toen ik uit de autobus stapte was het aardedonker. De buschauffeur waarschuwde mij om de wifi uit te zetten, ik zou anders een target kunnen zijn voor een drone. Het was een vreemde gewaarwording om op een totaal donker Vokzal, het hoofdstation, uit te stappen. Je voelt het gelijk aan die somberheid die onder je huid kruipt. Mijn moeder komt me halen, maar hoe vind ik haar? Ik bel haar via Viber, onder Oekraïners populairder dan WhatsApp”, vertelt Pompa.

Elkaar stevig vasthouden

Even later volgt de emotionele ontmoeting. “Een tijd lang houden wij elkaar stevig vast en huilen. ‘Vanavond rustig?’, vraag ik. Zij zegt: ‘Gelukkig wel.’ Een paar nachten later, als het luchtalarm lang aanhoudt, sleep ik de matrassen naar de hal van het appartement, want daar ben je veiliger als een drone je huis raakt en duizenden glassplinters in en door alles heen snijden. Al die tijd dat ik in Lviv was voelde ik mij een doelwit en toch gaat ook daar het ‘gewone’ leven door. Er zijn zelfs toeristen. Ik hoor ze Engels en Pools praten op de terrasjes, duidelijk in hun eigen accent. Mijn geboortestad is hetzelfde als toen ik haar in 1997 verliet om in Nederland te studeren en dubbel verliefd werd op mijn man en Rotterdam en steeds ben gebleven.

Foto’s van overleden leerlingen

Maar als je goed kijkt zie je dat alles in verval is geraakt. Kerken, ziekenhuizen, monumenten beschermd met zandzakken. Op de scholen hangen borden met foto’s van overleden leerlingen. De stad is in verval. Geen tijd en geen geld om voor het erfgoed te zorgen. Wel veel oerlelijke nieuwbouw. Mensen die door de bombardementen hun huizen zijn kwijtgeraakt en vanuit Kiev en de Donbas naar Lviv zijn gevlucht, moeten toch ergens wonen. De stad omarmt ze, maar verliest tegelijkertijd haar identiteit.”

‘Duizenden doden kijken je lachend aan’

“Ik ga naar de plaats waar de meeste mensen liever niet komen: Luchakiv Memorial, begraafplaats voor Oekraïense helden. De plek waar onze redders hun laatste rustplaats hebben gevonden. Wat doe ik mezelf aan? Maar ik kan niet anders. Ik kijk uit over een eindeloze zee van vlaggen, bloemen en foto’s van vooral jonge mannen, maar ook vrouwen, gevallen in de strijd. Om mij heen, waar ik ook kijk, treurende en huilende vrouwen, kinderen, moeders. En hier in Nederland gaat het leven door, niets aan de hand?”

Ga je ooit nog eens terug?

“Ja, absoluut, om te helpen bij de wederopbouw!”