Van Rotterdamse underground tot wereldwijd fenomeen: gabber is nog lang niet uitgefeest

Rotterdam - Kale koppen, trainingspakken, Nike Air Max en vooral keiharde beats. Wie in de jaren negentig in Rotterdam rondliep, kon moeilijk om de gabbercultuur heen. Wat begon als een Rotterdamse jongerencultuur groeide uit tot een wereldwijd fenomeen. Meer dan dertig jaar later wordt er nog altijd volop gehakt.

Door Cassandra Oostrom

De oorsprong van gabber ligt in Rotterdam aan het begin van de jaren negentig. De naam komt van het Bargoense woord voor vriend of maat. En dat past eigenlijk precies bij de cultuur. Voor veel gabbers draait het niet alleen om muziek en kleding, maar vooral om saamhorigheid. Gabber zijn is voor hen een levensstijl.

Een van de plekken die een belangrijke rol speelde in de beginjaren was Parkzicht, de bekende Rotterdamse discotheek bij de Euromast. Eind jaren tachtig en begin jaren negentig werd daar volop geëxperimenteerd met de hardere kant van housemuziek. DJ Rob, oftewel Rob Janssen, was er jarenlang de vaste dj en geldt als een van de pioniers van de Rotterdamse hardcoresound.

Discotheater Parkzicht vanaf de Wersterlaantoren van Van Ommeren aan de Westerlaan. Foto: Gemeente Rotterdam/Stadsarchief Rotterdam.

Ook Paul Elstak is onlosmakelijk verbonden met de opkomst van gabber in Rotterdam. De dj en producer stond aan de basis van Rotterdam Records en groeide uit tot een van de bekendste gezichten van de Nederlandse hardcore. Met zijn muziek hielp hij het Rotterdamse geluid eerst door Nederland en later ver over de landsgrenzen te verspreiden.

De muziek die bij gabber hoort, is hardcore. Een harde en snelle vorm van elektronische muziek die ontstond uit onder meer techno, rave, acid, new beat en hiphop. Met vaak 160 tot 180 beats per minuut en zwaar vervormde kickdrums is rustig dansen er niet bepaald bij. Gabbers ontwikkelden daarom hun eigen manier van dansen: hakken. Razendsnel bewegen de voeten op het ritme van de muziek, terwijl het bovenlichaam meebeweegt.

Van Parkzicht naar de Energiehal

Terwijl Parkzicht een belangrijke rol speelde in de ontwikkeling van het geluid, groeide een andere Rotterdamse locatie uit tot een waar bedevaartsoord voor gabbers: de Energiehal in Blijdorp. Het gebouw had oorspronkelijk helemaal niets met hardcore te maken. De hal werd in 1955 gebouwd voor de manifestatie E55 en werd later naar Blijdorp verplaatst, waar hij jarenlang dienstdeed als sporthal.

In de jaren negentig veranderde dat compleet. De Energiehal werd een van de bekendste hardcorelocaties van Nederland. Duizenden gabbers kwamen naar Rotterdam voor grote feesten en reisden soms met bussen tegelijk naar Blijdorp. Binnen dreunden de beats door de hal en werd urenlang gehakt.

Voor veel gabbers uit die tijd kreeg de Energiehal een bijna legendarische status. Lang heeft het hardcorewalhalla uiteindelijk niet bestaan. In 1999 werd er voor het laatst gefeest en later dat jaar werd het gebouw gesloopt. De Energiehal verdween uit het Rotterdamse straatbeeld, maar binnen de gabbercultuur leeft de naam nog altijd voort.

De energiehal stond bekend als ‘mekka’ voor hardcorefeesten. Foto: Gemeente Rotterdam/Stadsarchief Rotterdam.

Trainingspak en Air Max

Ook het uiterlijk van gabbers werd herkenbaar. Trainingspakken en bomberjacks werden gecombineerd met sportschoenen, waarbij vooral de Nike Air Max BW een bijna iconische status kreeg.

Merken als Australian en Cavello waren populair en ook kleding van hardcore-artiesten, platenlabels en evenementen hoorde erbij. Kapsels varieerden van volledig kaalgeschoren hoofden tot opgeschoren kapsels en paardenstaarten. Die kledingstijl is in de loop der jaren veranderd. Nieuwe generaties geven hun eigen draai aan de gabberlook en een kaal hoofd is tegenwoordig bijvoorbeeld veel minder bepalend.

Van Rotterdam naar de rest van de wereld

Waar gabber aanvankelijk vooral werd gezien als een grootstedelijke arbeiderscultuur, is dat beeld inmiddels achterhaald. Gabbers zijn tegenwoordig van verschillende leeftijden en achtergronden en zijn overal in Nederland te vinden.

Sterker nog: de cultuur is allang niet meer uitsluitend Nederlands. Over de hele wereld zijn liefhebbers van hardcore te vinden. Nederland wordt daarbij nog altijd gezien als het geboorteland en Rotterdam als een van de belangrijkste plekken uit de geschiedenis van de gabbercultuur.

Dat zie je ook terug bij buitenlandse liefhebbers. Oranje kleding is populair, maar ook Nederlandse voetbalshirts worden gedragen. Vooral Feyenoordshirts duiken regelmatig op. De club vormt voor buitenlandse liefhebbers een herkenbare verwijzing naar Rotterdam als bakermat van de gabber. Ook namen uit de Rotterdamse hardcorescene, zoals het door Paul Elstak opgerichte Rotterdam Records, leven internationaal voort.

Duizenden gabbers naar Nederland

Voor buitenlandse gabbers is een bezoek aan Nederland bijna een bedevaart. Grote hardcore-evenementen als Thunderdome, Dominator en Defqon.1 trekken liefhebbers uit tal van landen. De muziek zelf is ondertussen flink vertakt. Naast de oorspronkelijke hardcore ontstonden allerlei varianten, waaronder early hardcore, darkcore, doomcore, frenchcore, terrorcore en het nog snellere speedcore.

Ondanks de soms duistere namen en beelden draait de cultuur voor veel liefhebbers juist om plezier en saamhorigheid. Monsters, apocalyptische werelden en het einde der tijden komen veelvuldig terug in de vormgeving rond de muziek, maar net zo belangrijk zijn thema’s als doorzetten, jezelf niet klein laten krijgen en samen het leven vieren.

Meer dan een muziekstroming

Gabber heeft door de jaren heen ook minder fraaie kanten gekend. Zo waren er in de jaren 2000 incidenten rond extreemrechtse jongeren die zich met bepaalde kleding uit de gabberscene identificeerden. De zogenoemde ‘Lonsdale-jeugd’ werd destijds zelfs een landelijk begrip. Die politieke denkbeelden vormden echter geen uitgangspunt van de gabbercultuur zelf. Gabber draait van oorsprong vooral om muziek, dansen, vrienden ontmoeten en jezelf kunnen uiten.

Inmiddels wordt de cultuur steeds vaker als typisch Nederlands cultureel verschijnsel bekeken. Gabber vormde de inspiratie voor boeken, fotografie, documentaires en films. In 2023 verscheen bijvoorbeeld de speelfilm Hardcore Never Dies, die zich afspeelt in de Rotterdamse gabberscene van de jaren negentig.

Tekst gaat over onder de foto.

Hardcore Never Dies. Foto:pr

Nog steeds springlevend

Een jaar later kreeg gabber zelfs een plek op het grootste muziekpodium van Europa. Joost Klein verwerkte hardcore en hakken in zijn Eurovisienummer Europapa, waardoor miljoenen kijkers ermee kennismaakten.  

En zo is een cultuur die ruim dertig jaar geleden mede vanuit Rotterdamse clubs en feestzalen opkwam nog altijd springlevend. Parkzicht sloot zijn deuren, de Energiehal werd gesloopt, maar de muziek die daar groot werd, klinkt nog altijd op feesten over de hele wereld. Nieuwe generaties nemen het over, de kleding verandert en de muziek krijgt steeds nieuwe vormen.

Maar één ding is hetzelfde gebleven: zodra de kick erin komt, wordt er gehakt.