De grootste Rotterdamse dichter ooit lijkt bijna vergeten

Rotterdam - Dit jaar is het een eeuw geleden dat J.H. Leopold overleed. Leo van de Wetering vindt het hoog tijd dat er in de stad wat meer waardering voor ‘de grootste Rotterdamse dichter ooit’ komt. En schreef bij de start van Boekenweek 2025 dit pleidooi.

‘O rijkdom van het onvoltooide’. Lang geleden alweer, toen de nieuwbouw van Rotterdam Centraal net was begonnen, opperde ik het idee om deze regel boven de bouwput te plaatsen. Liefst in grote neonletters. Er klonk enthousiasme voor de gedachte, maar als zo vaak zat tussen het opperen van een idee en de uitvoering ervan een gat.

Jules Deelder

Die regel zou je in zekere zin een zachte versie kunnen noemen van een bekendere: ‘Die stad komt nooit af’. Wat mij betreft had díe regel ook wel boven het CS in aanbouw mogen prijken. Beide regels typeren Rotterdam. De tweede associeer ik met Jules Deelder; hij werd gebruikt als titel voor een boek over stadsvernieuwing waaraan Jules meeschreef.

Lees verder onder de foto.

Leopold op de schaatsen temidden van een groep leerlingen van het Erasmiaans Gymnasium. Foto: Stadsarchief Rotterdam

Erasmiaans Gymnasium

‘O rijkdom van het onvoltooide’ is van de dichter J.H. Leopold (1865-1925). Jan (Hendrik) voor zijn vrienden, en dat waren er niet heel veel. De dichter hield afstand, en naarmate zijn doofheid en daarmee samenhangende paranoia toenam, raakte hij verder in een isolement. Toch was hij op een bepaalde manier een ‘openbare figuur’ in het Rotterdamse. Meer dan dertig jaar, bijna tot aan zijn dood, was Leopold leraar klassieke talen aan het Erasmiaans Gymnasium. De dichter waadde door de avondstad, zoals zijn belangrijkste leerling de dichteres Ida Gerhardt het omschreef. Hij maakte graag lange wandelingen langs de toenmalige buitenplaatsen en de Kralingse Plas. Hij hield van schaatsen.

Sara Wolffers-Schnitzler

Vrijwel zijn gehele oeuvre schreef Leopold in Rotterdam, waar hij altijd ‘op kamer’ woonde: drie decennia was dat bij zijn hospita Sara Wolffers-Schnitzler en haar gezin. Zij kwam uit de toen bekende Joodse ‘muziekfamilie’ Schnitzler. Leopold speelde op zijn kamer quatre mains met hen. Sara werd in 1942 in Auschwitz vermoord, bijna twintig jaar nadat Leopold, een half jaar voor zijn dood, de kamer aan de Van Oldenbarneveltstraat had verlaten. Eenzaam en achtervolgd door wanen. Meer dan de helft van zijn werk was bij zijn overlijden ongepubliceerd, en daarvan bleef ook nog eens een groot deel onvoltooid.

Vondel

De collega-dichters uit die tijd beschouwden Leopold op grond van het weinige dat van hem was uitgegeven als ‘de grootste Nederlandse dichter sinds Vondel’. Maar ook alle collega’s die na hem kwamen bogen diep voor zijn verzen. J.H. Leopold is dit jaar honderd jaar dood, en zijn biografie kan na jaren arbeid helaas nog altijd niet verschijnen. Er is momenteel geen enkel bundeltje van de dichter nieuw verkrijgbaar, maar er gloort hoop: voor dit najaar staat bij een kleine uitgeverij een bloemlezing van zijn werk op stapel.

Lees verder onder de foto.

‘In alles is een oogopslag’ boven Bazar in de Witte de Withstraat, sommige neonletters zijn kapot. Foto: De Havenloods

Witte de Withstraat

En wat herinnert in de stad nog aan hem? Een piepklein straatje, een plaquette en een regel bij het Erasmiaans Gymnasium. Een abstract beeld als hommage in de Doelen en een dichtregel waarmee we in de Witte de Withstraat de hoek omslaan richting het Oogziekenhuis: ‘In alles is een oogopslag’. Tekenend is misschien dat het licht in enkele van de neonletters is uitgevallen. En exemplarisch voor de relatieve onbekendheid van de dichter was het ontbreken van zijn naam in Lees!, de overigens sympathieke bloemlezing van Ahmed Aboutaleb. De aanwezigheid van Leopold had de culturele openheid van zijn werk kunnen tonen; zichtbaar bijvoorbeeld in hoe hij de soefi-dichters van de mystieke Islam omarmde en op onvergetelijke wijze hertaalde: ‘Ik scheidde; onverstand was allerwegen,/ van al mijn parels werd niet één geregen.’

Poetry International

Misschien kan Poetry International Festival één parel rijgen: het festival in 2025 beginnen met een eerste Leopold-lezing, bijvoorbeeld door zijn biograaf Dick van Halsema.

En mocht Poetry verstek laten gaan, dan doet Donner het. Beloofd. De grootste dichter die in Rotterdam woonde en werkte (sorry Jules), is dit jaar een eeuw geleden in de Samuel Mullerstraat overleden. Lang leve Jan Hendrik Leopold!

Lees verder onder de foto.

Leo van de Wetering is mededirecteur van van Boekhandel Donner, aan de Coolsingel. ‘J.H. Leopold is dit jaar honderd jaar dood, en zijn biografie kan helaas nog altijd niet verschijnen. Er is momenteel geen enkel bundeltje van de dichter nieuw verkrijgbaar.’