Twee jaar geleden overleed Bram Peper, dit was zijn laatste interview...

Rotterdam - Deze week was het twee jaar geleden dat Bram Peper overleed. Op 20 augustus 2022 kwam er na 82 jaar een einde aan het leven van de man die van 1982 tot 1998 burgemeester van Rotterdam was. Kort voor zijn dood zaten we met Peper in Café Loos bij de Veerhaven voor een interview in de rubriek Rotterdammer van de Week van De Havenloods. Toen ging het al slecht met hem. ‘Maak er maar een premature necrologie van’, zei hij. Dat werd dit verhaal, zijn laatste interview:

Door Jasper Scholte en Emile van de Velde

1986

Bram Peper kijkt uit zijn werkkamer naar de Coolsingel. Hij is nu vier jaar burgemeester en nog altijd pas 46. Buiten ziet hij in een in zichzelf gekeerde stad. Hij denkt eens goed na. En pakt dan zijn pen.

“We waren die eerste jaren alleen maar bezig met bezuinigen. Het waren de donkere jaren tachtig van het kabinet Lubbers I. Op een gegeven moment dacht ik: ‘Wat zijn we hier nou eigenlijk aan het doen.’ En toen ben ik een notitie gaan schrijven. Over hoe Rotterdam een échte stad moet worden.”

2022

Peper (82 nu) zit met de bewuste notitie van toen (’Ik had ‘m niet meer, ben niet zo’n bewaarder. Dus ik heb ‘m teruggezocht in het Stadsarchief’) aan tafel in Café Loos aan de Veerhaven, vlakbij zijn huis. Hij is gebracht door zijn vaste chauffeur Henk. Zonder Henk komt Peper nauwelijks ergens. Lichamelijke ongemakken maken het leven van onze oud-burgemeester niet bepaald makkelijk. Hij heeft continue pijn. Veel pijn. Tijdens het interview moet hij regelmatig naar adem happen als de pijn te hevig wordt, even pauzeren tot hij weer verder kan praten. 

“Het zijn helse pijnen, rond mijn knie. Ik krijg allerlei prikken van de artsen, maar het helpt niet. Opereren heeft ook geen zin, ik heb al twee kunstknieën. Gelukkig heb ik Henk, door hem ik kom ik nog eens ergens. Ik denk dat jullie net op tijd zijn met dit interview, maak er maar een premature necrologie van.”

Eind jaren tachtig

Na die eerste notitie verzamelt Peper een groep Rotterdammers om zich heen die óók vooruit willen. Hij zag dat het tijd was voor een nieuwe generatie, met nieuwe ideeën. Dat ook jongere mensen iets te zeggen hadden over hun stad. In diverse commissies en werkgroepen wordt geboetseerd aan het nieuwe Rotterdam. Er werden plannen gemaakt die leidden tot het Rotterdam waar we nu in leven.

“Ik kwam erachter dat er allerlei mensen met ideeën waren die elkaar niet kenden. Ik heb ze samengebracht. Als je eenmaal een visie hebt, hoef je verder niet zo veel meer te doen, gewoon het virus een beetje verspreiden. En je moet wat geluk hebben. Ik had héle goede wethouders om me heen. Het was de tijd van het monisme, de wethouders zaten ook in de gemeenteraad. Dus als we in het college iets besloten, hadden we al snel ook een meerderheid in de raad.”

1986 - 1994

Spoortunnel, Kop van Zuid, hoogbouw aan het Weena, stadsvernieuwing in oude wijken, het gerechtsgebouw op Zuid, de Erasmusbrug. In duizelingwekkend tempo ondergaat Rotterdam een metamorfose. En komt die eerste notitie tot leven.

“Dat was de bloeitijd van mijn periode als burgemeester. Er moest iets nieuws gebeuren. De tijdgeest was er ook klaar voor. Ik was een goede lobbyist, wist de juiste mensen bij elkaar te brengen. Rotterdam had eigenlijk nooit geld, vergeleken met Amsterdam. Maar wethouder Joop Linthorst zei: ‘We zijn goed in bezuinigen geworden, laten we daarmee doorgaan.’ Zo kregen we wat meer speelruimte. We kochten met gemeentegeld Hotel New York op, dat werd het begin van de Kop van Zuid. De Hef hebben we toen ook met gemeentegeld gered van de sloop.”

1996

De Erasmusbrug wordt geopend. Eén van de uitgangspunten van alle plannen was het verbinden van de zuid- en noordoever. Het verhaal is al vaak verteld, maar blijft prachtig.

“Er lag een plan van Gemeentewerken voor een redelijk eenvoudige brug, dat was met de Willemsbrug immers ook gelukt. Maar Riek Bakker kwam met de jonge architect Ben van Berkel aan. Zijn ontwerp was prachtig, maar wél een stuk duurder. Toen zijn we naar Den Haag gegaan voor extra geld. Een paar dagen voor ons bezoek hebben we een schaalmodel van de brug in het raamkozijn van de minister laten zetten. Toen we binnenkwamen was ze al fan, daarna begonnen we pas over het geld. Rotterdam had, en dat was tamelijk ongewoon, zelf eerder al de Botlektunnel voorgefinancierd, dus dat hadden we ook nog als wisselgeld op zak.”

1994 - 1998

Zijn laatste jaren als burgemeester. Het nieuwe elan van eerder is weg en er is regelmatig gedonder aan de Coolsingel. Peper verlaat Rotterdam in 1998 om minister van Binnenlandse Zaken te worden. Bij zijn afscheid krijgt hij de Van Oldenbarneveltpenning toegekend, de hoogste onderscheiding van Rotterdam.

“Die laatste jaren waren niet de leukste. Al mijn maten waren inmiddels weg. Mijn samenwerking met Hans Simons en Hans Kombrink verliep moeizaam. God, wat kon die Kombrink ouwehoeren zeg, zonder dat er echt iets uitkwam. Ik stond niet bekend als een vriend van het volk, maar ik ging wel overal op bezoek. Bij mensen thuis, in drugspanden. We hadden te maken met Perron Nul, met dominee Visser was totaal niet te praten. Toen mijn medewerker riep dat hij klaar was met die man, heb ik besloten de boel schoon te vegen. In december. De meeste junks op Perron Nul kwamen van buiten de stad en in de winter waren dat er minder. We hebben ook de prostitutie van de G.J. de Jonghweg naar buiten de wijk verplaatst. En het Deliplein aangepakt, dat is nu toch wel heel aardig geworden.”

2022

We spreken elkaar terwijl niet ver van Nederland bommen vallen. Bram Peper is van 13 februari 1940 en in zijn geboorteplaats Haarlem maakte hij als kind de Tweede Wereldoorlog mee. Hij kan nu maar met moeite naar alle oorlogsbeelden op het journaal kijken.

“Het is geen leuke tijd. Eerst al die coronapandemie, vreselijk, saai. Soms ga ik koffie drinken of lunchen met mensen van vroeger. Nee, van wat er nu gebeurt aan de Coolsingel krijg ik weinig mee. Ik lees het Rotterdams Dagblad, en De Havenloods. Ik ben soms erg neerslachtig. Ik heb oorlog meegemaakt. Toen ik klein was, heeft er een vergisbombardement plaatsgevonden in de wijk waar ik woonde. Ik heb de lijken zien liggen. Van mijn moeder mocht ik die avond niet buitenspelen na het eten. En precies op de hoek waar ik altijd voetbalde, viel een bom. En dan zie ik nu de beelden uit Oekraïne. Is het aan het einde van mijn leven godverdomme wéér oorlog...”

1999 - 2003

Wie de naam Bram Peper online zoekt, vindt al snel de bonnetjesaffaire. De voormalig burgemeester zou voor tienduizenden guldens valselijke declaraties ingediend hebben. Peper treedt af als minister en raakt gebrouilleerd met het Rotterdamse stadsbestuur. Zijn onderscheiding levert hij in. Ook in zijn partij de PvdA is hij ernstig teleurgesteld. Na jaren onderzoek wordt Peper door de rechter gerehabiliteerd en krijgt hij een forse schadevergoeding toegekend.

“Ik heb het moeilijk gehad. En ik weet niet of ik genoeg gerehabiliteerd ben. Ik heb alles gewonnen, maar dat kwam allemaal achteraf en dus allemaal te laat. Ik ben nog wel lid van de PvdA. Bart Tromp zei eens: ‘Later komt er altijd nog een beter moment om ergens afscheid van te nemen.’

1986 - 1994

In de notitie uit 1986 stond ook de bevolkingssamenstelling van Rotterdam beschreven. In een leuke stad, een stad waar ook genoten mag worden, moeten verschillende soorten mensen wonen. En moet genoeg te doen zijn.

“We hebben bijvoorbeeld de wijk Prinsenland aangepakt. Van zeventig procent sociale woningen en dertig procent middenklasse naar precies omgekeerd. Een levendige stad heeft een middenklasse nodig. En in een levendige stad moet genoeg te doen zijn. We hebben de Kunsthal geopend, de schouwburg, het Maritiem Museum. Eigenlijk was de vraag die we ons stelden: ‘Een leuke stad, wat is dat voor stad? Waar willen we naartoe?”

2022

De stad is onherkenbaar veranderd sinds 1986. Rotterdam blaakt van de internationale allure. Zelfbewust schittert de stad in de lentezon.