Toen Erasmus uit Rotterdam vertrok, vertrok hij (voorgoed) uit Rotterdam

Rotterdam - De geschiedenis van Rotterdam in de twintigste eeuw is uiteraard niet exact in 1900 bij de eeuwwisseling begonnen. In de historische rubriek ‘Oh ja, zo was het’ laten we wekelijks een beeld van Rotterdam uit de vervlogen jaren van de 20e eeuw de revue passeren. Dit keer duiken we bij uitzondering iets dieper terug in de geschiedenis: 28 oktober is immers de geboortedag van Erasmus. Aflevering 57.

Het Erasmusbeeld staat inmiddels al ruim 400 jaar in Rotterdam. Toch heeft het niet altijd op dezelfde plek gestaan. Het standbeeld van Desiderius Erasmus is ontworpen door beeldhouwer Hendrick de Keyser. Het is voor zover bekend het oudste bronzen standbeeld van Nederland. Het beeld werd in 1622 door de Rotterdamse bronsgieter Jan Cornelisz. Ouderogge gegoten en geplaatst op de Grotemarkt. De plaatsing van het bronzen beeld werd bekritiseerd door Calvinistische predikanten die Erasmus een libertijn en bespotter van religie noemden.

Desiderius Erasmus werd op 28 oktober 1466 in Rotterdam geboren. Erasmus was een ‘onwettig’ kind van een Goudse priester en chirurgijnsdochter uit Zevenbergen. Hij werd geboren in de Nauwe Kerkstraat, nadat zijn moeder vlak voor de bevalling naar Rotterdam was gereisd. Vier jaar na zijn geboorte verhuisde Erasmus met zijn moeder terug naar Gouda. Erasmus bleef zichzelf altijd Rotterdammer noemen, zo blijkt uit het ‘Roterodamus’ – Latijn voor ‘uit Rotterdam’ – dat hij later toevoegde aan zijn naam. Maar hij zou nooit meer terugkeren naar zijn geboortestad, die hem nog altijd vereert als beroemde ‘Rotterdammer’, hoewel hij veeleer als het prototype van een waar Europees burger of kosmopoliet, iemand die de hele wereld als zijn vaderland beschouwt, kan worden gezien. Toen Erasmus (als kleuter) uit Rotterdam vertrok, vertrok hij - zoals later bleek -  voorgoed uit Rotterdam.

Erasmus trok in zijn latere leven heel Europa door om zijn humanistische idealen, kritieken en pleidooien vorm te geven. Hij woonde, studeerde en werkte onder meer in Italië, België, Frankrijk, Zwitserland en Engeland. In 1506 schreef hij een van zijn bekendste boeken ‘Lof der Zotheid’, waarin hij zich op satirische wijze beklaagt over allerlei misstanden in zijn tijd. Door de jaren heen schreef Erasmus nog talloze boekwerken en pleidooien voor een levensbeschouwing waarin de mens het centrale punt was. Het langst woonde Erasmus in Bazel, waar ook veel van zijn boeken zijn gedrukt. Daar overleed hij ook, op 12 juli 1536. Erasmus is begraven in de kathedraal van die stad, waar nog steeds zijn grafmonument te zien is. 

Lees verder onder foto >

Op het binnenhof van Museum Boijmans Van Beuningen lag in de oorlogsjaren, goed bevestigd en verscholen, het standbeeld van Erasmus. Foto uit: H. Boomsma, Rotterdam zoals het was (1995)

Het standbeeld na mei 1940

Hoewel het Duitse bombardement op Rotterdam in mei 1940 ongekende schade aanrichtte, kwam het standbeeld van Erasmus aan de Grotemarkt ongeschonden uit het bombardement tevoorschijn. Kort daarop haalde de gemeentelijke dienst Kunstbescherming het standbeeld van zijn sokkel. Museum Boijmans Van Beuningen nam het historische bronzen beeld vervolgens onopvallend in bewaring gedurende de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de bezetting lag het standbeeld verborgen op de binnenplaats onder betonplaten en zandzakken, uit het zicht van de Duitsers.

In juli 1945 kon het standbeeld van Erasmus eindelijk weer aan het Nederlandse publiek worden getoond. Het bronzen beeld kreeg een prominente plek op de Coolsingel. In 1963 moest het beeld van Erasmus echter opnieuw plaatsmaken, ditmaal voor de aanleg van de Rotterdamse metro. In 1964 kreeg het standbeeld uiteindelijk zijn huidige plaats: voor de Sint-Laurenskerk op het Grotekerkplein.

Lees verder onder foto >

Erasmus in alle glorie aan het Grotekerkplein. Foto: roterodamum.nl

Het beeld staat op een kopie van de sokkel uit 1677. De oude sokkel is op 23 februari 1965 naar het Erasmiaans Gymnasium vervoerd. In 1996 werd het beeld door onbekenden omver getrokken. In 1997 werd het beeld gerestaureerd waarna het in 1998 weer op zijn sokkel werd gehesen. Het Erasmusbeeld staat in een rechte lijn naar zijn geboortehuis, in een figuratie van blauwe tegels met Latijnse spreuken uit zijn werken.

Zie voor aflevering 56: