Wanneer is er sprake van intellectueel eigendom?

Je bedenkt een naam voor je bedrijf, schrijft een tekst of ontwerpt een logo. Op zo’n moment vraag je je misschien af: is dit automatisch beschermd, of moet je zelf iets regelen qua intellectueel eigendom? 

Hieronder ontdek je welke intellectuele eigendomsrechten er zijn, wanneer bescherming vanzelf ontstaat en wanneer je juist een registratie nodig hebt. Zo voorkom je dat je onbewust rechten van een ander schendt of je eigen werk onvoldoende beschermt.

Wat is intellectueel eigendom?

Intellectueel eigendom is de verzamelnaam voor rechten op voortbrengselen van de geest. Denk aan een tekst, een uitvinding, een merknaam of een ontwerp. Zodra iets origineel genoeg is, kan het onder intellectuele eigendom vallen.

Het bijzondere aan intellectuele eigendomsrechten is dat ze niet over een fysiek object gaan, maar over de creatie erachter. Verkoop je een schilderij, dan verkoop je het doek. Het auteursrecht op de afbeelding blijft vaak bij de maker.

Elk recht binnen intellectueel eigendom heeft bovendien een eigen beschermingsduur. Auteursrecht geldt doorgaans levenslang plus zeventig jaar, terwijl een octrooi meestal twintig jaar standhoudt. Die duur bepaalt hoe lang je exclusief mag beslissen over jouw creatie.

Welke intellectuele eigendomsrechten bestaan er?

Binnen het intellectueel eigendomsrecht onderscheiden de copyright advocaten van Legals verschillende rechtsgebieden. Elk beschermt een ander soort resultaat, van een liedje tot een technische vinding. De belangrijkste bespreken we hieronder.

Auteursrecht

Auteursrecht beschermt originele werken zoals teksten, foto’s, muziek en software. Zodra je iets oorspronkelijks maakt, ontstaat dit recht automatisch. Je hoeft er niets voor te registreren of aan te vragen.

Merkenrecht

Merkenrecht draait om namen, logo’s en slogans waarmee je producten of diensten onderscheidt. Zo’n merk heeft voldoende onderscheidend vermogen nodig, anders wijst de toetsende instantie de aanvraag af. In tegenstelling tot auteursrecht ontstaat merkenrecht niet vanzelf. Je laat je merk actief registreren, bijvoorbeeld bij het BOIP.

Octrooirecht

Octrooirecht beschermt technische uitvindingen die nieuw, inventief en industrieel toepasbaar zijn. Nieuwheid en inventiviteit zijn de eisen waar een octrooiaanvraag aan moet voldoen. Pas na goedkeuring krijg je exclusieve rechten op je uitvinding.

Modellenrecht en handelsnaamrecht

Modellenrecht beschermt het uiterlijk van een product, zoals de vorm van een stoel. Handelsnaamrecht beschermt juist de naam waaronder je onderneming naar buiten treedt. Beide vormen van intellectueel eigendom werken anders dan auteursrecht of octrooirecht.

Naast deze bekende rechten bestaan er specifiekere vormen van intellectuele eigendomsrechten. Denk aan kwekersrecht voor nieuwe plantenrassen, databankenrecht voor verzamelingen data en naburige rechten voor uitvoerende artiesten. Ook een bedrijfsgeheim, zoals een geheime receptuur, kan bescherming genieten.

Wanneer ontstaat auteursrechtelijke bescherming?

Auteursrechtelijke bescherming ontstaat op het moment dat je iets maakt, niet pas na publicatie. Zodra je werk oorspronkelijk is en een eigen, persoonlijk stempel draagt, geldt het als beschermd. Een los idee is nog geen werk.

Originaliteit vormt dus de kern van deze vorm van intellectueel eigendom. Kopieer je grotendeels het werk van een ander, dan ontstaat er geen nieuw beschermd werk. Voeg je wel iets eigens toe, dan kan dat weer anders liggen.

Registreren hoeft hierbij niet, maar toch is het slim om te bewijzen wanneer je iets maakte, bijvoorbeeld met een gedateerd bestand. Bij een geschil over intellectuele eigendomsrechten helpt zulk bewijs enorm.

Wanneer moet je een merk of octrooi registreren?

Niet elk intellectueel eigendomsrecht ontstaat automatisch. Wil je een merknaam beschermen, dan registreer je die bij het BOIP voor de Benelux, of bij een vergelijkbare instantie voor een groter gebied. Zonder registratie heb je geen exclusief merkenrecht.

Bij een uitvinding werkt het net zo. Je vraagt een octrooi aan vóórdat je de uitvinding openbaar maakt. Doe je dat te laat, dan geldt je vinding mogelijk al als bekend en loop je de aanvraag mis.

Wil je jouw merk of octrooi juist door een ander laten gebruiken? Via een licentie geef je daar toestemming voor, meestal tegen een vergoeding of onder specifieke voorwaarden.

Registratie kost tijd en geld, maar geeft je wel een sterkere positie. Je kunt dan optreden tegen anderen die jouw merk of uitvinding zonder toestemming gebruiken. Zonder registratie sta je juridisch een stuk zwakker.

Wat gebeurt er bij inbreuk op intellectueel eigendom?

Gebruikt iemand jouw werk, merk of uitvinding zonder toestemming? Dan is er sprake van inbreuk op intellectueel eigendom. Dat geldt voor een gekopieerde tekst, een look-alike logo of een nagemaakt product.

Bij inbreuk kun je de ander sommeren te stoppen, schadevergoeding eisen of naar de rechter stappen. Hoe sterk je staat, hangt af van het type recht en of je dit goed hebt vastgelegd of geregistreerd.

Twijfel je of iets al onder intellectuele eigendomsrechten valt, of wil je zelf geen inbreuk maken op andermans intellectueel eigendom? Laat je dan vooraf informeren door ervaren IE advocaten. Dat voorkomt kostbare fouten aan beide kanten.

Zo ontstaat én bescherm je intellectueel eigendom

Volgens de IE advocaten van Legals is er sprake van intellectueel eigendom zodra je iets origineels maakt: een tekst, een merk, een uitvinding of een ontwerp. Sommige intellectuele eigendomsrechten, zoals auteursrecht, ontstaan vanzelf. Andere, zoals merkenrecht en octrooirecht, vereisen een bewuste registratie.

Weet je met welk type intellectuele eigendomsrecht je te maken hebt? Dan weet je ook meteen wat je moet doen: niets, of juist actief laten vastleggen. Zo bescherm je je eigen werk en voorkom je dat je andermans intellectuele eigendom schendt.