De Witte de Withstraat is druk, maar achter de deuren van MaMA is het deze maand muisstil

Rotterdam - Wie Rotterdam kent, weet het: de Witte de Withstraat is allesbehalve een rustige straat. Met de bruisende horeca, boetiekwinkels, hotels en het nachtleven is het er altijd wel druk. Leuk, zeker, maar soms misschien ook iets té druk. MaMA heeft daar iets op bedacht: een tijdelijke rustruimte waar bezoekers zich even kunnen terugtrekken en tot rust kunnen komen.

Door Cassandra Oostrom.

Hoe druk het buiten is, zo rustig is het binnen bij MaMA. Je waant je er bijna in een oase van rust. De normaal gesproken levendige expositieruimte is stil en kalm. Er zijn twee aparte ruimtes met kussens waar mensen zich kunnen terugtrekken en midden in de ruimte ligt een kunstwerk van Meike Hemmers, eveneens opgebouwd uit kussens. De grote ramen zijn bedekt met gordijnen, het licht is gedimd en zelfs het geluid van de ventilatie is zachter gezet.

Alles met een duidelijke reden: MaMA wil onderzoeken wat ervoor nodig is om een kunstruimte prettig en toegankelijk te maken voor mensen die prikkels op verschillende manieren ervaren. Dat is niet vanzelfsprekend, vertelt directeur Samira. Tentoonstellingen kunnen juist behoorlijk wat van bezoekers vragen. Denk aan videokunst met fel licht en hard geluid. En wie vanaf de Witte de Withstraat binnenkomt, heeft er soms al een flinke dosis prikkels op zitten. “Je bent hier soms al kapot van de straat. Dan loop je naar binnen en krijg je nóg meer video’s.”

Voor Florian Cramer, lector aan de Willem de Kooning Academie en betrokken bij het onderzoek, is dat heel herkenbaar. Hij zit zelf in het autistisch spectrum en heeft zelfs een eigen strategie ontwikkeld voor de Witte de Withstraat. “Ik probeer zo weinig mogelijk de straat in te lopen. En als ik naar MaMA ga, ga ik altijd via de zijstraat.” Vooral in het weekend kan de drukte hem te veel worden.

Tekst gaat verder onder de foto.

Geen perfecte rustruimte

De tijdelijke rustruimte is dan ook nadrukkelijk een experiment. MaMA pretendeert niet dé ideale rustige plek te hebben ontworpen. Want waar de een behoefte heeft aan gedimd licht en stilte, kan een ander juist behoefte hebben aan beweging of geluid Bezoekers kunnen daarom zelf laten weten wat zij van de ruimte vinden. Op een muur kunnen ze met post-its aangeven wat werkt en wat juist niet. Is het licht te fel? Zit een stoel niet lekker? Ontbreekt er iets? De feedback wordt bekeken en gebruikt om de ruimte gedurende de maand aan te passen.

Dat levert nu al praktische lessen op. Zo bleek de informatie in de ruimte volgens een bezoeker niet duidelijk genoeg en was de tekst voor sommige mensen te klein. Samira merkte zelf weer iets anders op: de ruimte was aanvankelijk misschien té donker. “Dan durven mensen ook weer niet naar binnen.” Precies dat zoeken en aanpassen is de bedoeling. “Het is echt een leerproject.”

Ook de kunstwereld kan te druk zijn

De rustruimte is het eerste publieke experiment binnen Neuroinclusivity in the Visual Arts Sector, een tweejarig onderzoeksproject van MaMA, de Willem de Kooning Academie en de Neurodiversity Foundation. Volgens Florian speelt het onderwerp ook binnen het kunstonderwijs. Aan de kunstacademie zagen ze volgens hem dat neurodivergentie sterk aanwezig is onder studenten, terwijl er nog maar weinig over werd gesproken. Voor de lector was dat reden om met het onderwerp aan de slag te gaan. Toen hij vervolgens zag dat MaMA met dezelfde thematiek bezig was, nam hij contact op. “Ik zei: ‘Jullie zijn precies bezig met wat wij ook willen doen’.”

Maar voor Florian gaat het onderzoek verder dan alleen de vraag hoe je overprikkeling kunt voorkomen. Het raakt ook aan de vraag welke rol een kunstinstelling in een stad kan spelen. Deze maand komen bezoekers immers niet alleen naar MaMA om kunst te bekijken, maar ook om te zitten, te lezen of uit te rusten. “We zijn hier om te experimenteren met een nieuwe maatschappelijke betekenis van kunst”, zegt hij. “Wie, behalve een kunstinstelling, zou op deze straat zo’n ruimte kunnen bieden?”

Bij het onderzoek wordt niet alleen óver neurodivergente mensen gesproken. Een vaste onderzoeksgroep denkt en experimenteert mee. Zij kijken kritisch naar de ruimte en delen hun eigen ervaringen. De rustruimte vormt daarbij pas het begin, het volledige onderzoek duurt twee jaar.

Tekst gaat verder onder de foto.

Niet alleen voor neurodivergente bezoekers

Hoewel neurodiversiteit centraal staat in het onderzoek, is de rustruimte nadrukkelijk niet alleen bedoeld voor mensen met bijvoorbeeld autisme of ADHD. Iedereen mag naar binnen om even te zitten, een boek te lezen, thee te drinken of simpelweg niets te doen.

Dat laatste is misschien wel het opvallendste in een kunstruimte. Normaal gesproken probeert MaMA de beschikbare ruimte juist zoveel mogelijk te benutten. Nu is het tegenovergestelde het uitgangspunt. “Wij benutten normaal altijd elke centimeter”, vertelt Samira. “Maar het is nu dus andersom.” Ook Florian benadrukt dat de problemen waar bijvoorbeeld mensen met autisme of ADHD tegenaan lopen niet uitsluitend bij hen voorkomen. Andere bezoekers kunnen net zo goed behoefte hebben aan een plek waar ze even aan de drukte kunnen ontsnappen. “Iedereen mag hier zitten en is welkom.”

Tijdens een drukke kunstavond op de Witte de Withstraat bleek hoe zo’n plek kan werken. Bezoekers waren aanvankelijk verbaasd over de rustruimte, maar sommigen bleven uiteindelijk een halfuur liggen. “Er was een meisje met autisme die vertelde hoe welkom en serieus genomen ze zich voelde. Zij voelde echt van ‘wow, deze ruimte is een keer voor mij’. Dat is heel mooi. Ik was bijna ontroerd, echt waar.”

Lessen voor volgende tentoonstellingen

Na oktober verdwijnen de lessen uit de rustruimte niet zomaar. MaMA wil wat het deze maand leert meenemen naar toekomstige tentoonstellingen. Dat kan in kleine dingen zitten: koptelefoons beschikbaar stellen, fidget toys aanbieden, rekening houden met kleurcontrasten of op bepaalde momenten prikkelarme uren organiseren.

Dat wordt meteen interessant bij de volgende tentoonstelling. Die gaat over takeawaycultuur en wordt volgens Samira juist kleurrijk en ‘flashy’. De vraag is dan: hoe zorg je ervoor dat zo’n tentoonstelling zijn karakter behoudt, maar tegelijkertijd toegankelijk blijft voor bezoekers die sneller overprikkeld raken?

Voor Samira heeft de rustruimte daarom ook haar eigen blik op de functie van MaMA veranderd. “We moeten daar beter in worden”, zegt ze. “Dat je er altijd rekening mee houdt. Want anders is de ruimte niet voor iedereen.” Ook Florian ziet juist in het experimentele karakter de kracht van het project. De ruimte is met relatief weinig middelen gemaakt, maar laat volgens hem zien wat er met creativiteit mogelijk is. Hij noemt het “fantastisch” wat het team van MaMA voor elkaar heeft gekregen. 

En misschien is juist de Witte de Withstraat de perfecte plek om dat uit te proberen. Florian noemt een rustruimte op deze plek bijna ironisch. “We dachten ook over de naam na: de rustruimte in de Witte de Withstraat. Dat is natuurlijk bijna een soort ironie.” Een maand lang hoeft de drukte van de straat bij MaMA in ieder geval niet mee naar binnen. Daar is binnenkomen, gaan zitten en even helemaal niets doen juist precies de bedoeling.