Ook kinderen mogen hun verhaal vertellen bij de rechtbank: ‘Niet alleen óver, maar ook mét kinderen beslissen’

Rotterdam - Wouter Struijk, de kinderombudsman van Rotterdam-Rijnmond, schrijft elke maand over wat hij zoal tegenkomt in zijn werk. 

Wat gebeurt er in een rechtszaal wanneer een rechter een beslissing moet nemen die grote gevolgen heeft voor een kind? Deze maand mocht ik als kinderombudsman een aantal zittingen van de kinderrechter bijwonen.

De kinderrechter behandelt onder meer verzoeken over ondertoezichtstelling, uithuisplaatsing en het beëindigen van het gezag van een ouder. Dat zijn ingrijpende beslissingen voor kinderen en hun ouders. Deze zittingen zijn normaal gesproken niet openbaar. Maar om beter te kunnen begrijpen hoe kinderrechters tot hun beslissingen komen en hoe zij daarbij rekening houden met de rechten van kinderen, kreeg ik bij hoge uitzondering toegang tot de zittingszaal. Dat gebeurde in overleg met de aanwezigen.

Het was bijzonder om van dichtbij te zien hoe de kinderrechter tijdens de zitting in gesprek gaat met ouders en de jeugdbescherming. De rechter hoort alle betrokkenen en neemt daarna een beslissing. Daarbij moet het belang van het kind vooropstaan. Dat uitgangspunt staat in artikel 3 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind, het IVRK. Hierin staat dat bij alle maatregelen die kinderen raken, hun belangen de eerste overweging moeten zijn.

Artikel 12 van het Kinderrechtenverdrag bepaalt dat ieder kind het recht heeft om zijn of haar mening te geven over zaken die hem of haar aangaan. Die mening moet serieus worden meegewogen. Volgens de Nederlandse wet moeten kinderen vanaf twaalf jaar de gelegenheid krijgen om hun mening aan de rechter te vertellen. Rechtbanken hebben er de afgelopen jaren zelf voor gekozen om ook kinderen vanaf acht jaar uit te nodigen. Zij kunnen hun verhaal vertellen tijdens een kindgesprek op de rechtbank, meestal een paar dagen voor de zitting. Een kind kan ook een brief of e-mail aan de rechter sturen.

Als kinderombudsman vind ik het positief dat kinderen al vanaf acht jaar worden betrokken. Het Kinderrechtenverdrag noemt namelijk geen minimumleeftijd voor het recht om gehoord te worden. Door jongere kinderen uit te nodigen, krijgen meer kinderen de kans om hun mening te geven over een zaak die grote gevolgen voor hen kan hebben.

Tegelijkertijd blijft het belangrijk om ook te kijken naar kinderen jonger dan acht jaar. Ook zij kunnen soms goed duidelijk maken wat zij vinden of willen. Rechtbanken zouden daarom steeds moeten beoordelen of ook een jonger kind in staat is om zijn of haar mening te geven.

Daarnaast verdient het kindgesprek zelf aandacht. Rechtbanken proberen de ruimte waarin het gesprek plaatsvindt vaak kindvriendelijk in te richten. Toch kan een bezoek aan een rechtbank voor een kind ontzettend spannend zijn.

Tijdens de zittingen zag ik hoe de kinderrechter omgaat met wat een kind heeft verteld. De rechter deelde de woorden van het kind met de aanwezigen. Juist die woorden maakten op mij de meeste indruk. Ze brachten heel direct naar voren wat de zaak voor het kind zelf betekende.

Na de uitspraak werd ook besproken wie het kind op een passende manier over de uitkomst zou informeren. Dat is belangrijk. Kinderen hebben niet alleen het recht om hun mening te geven, maar ook om te horen welke beslissing is genomen en wat er met hun mening is gedaan.

Mijn bezoek aan de kinderrechter bevestigde opnieuw hoe belangrijk het is om niet óver kinderen te beslissen, maar mét aandacht voor wat zij zelf te vertellen hebben.

Loop jij tegen problemen aan met school, jeugdhulp of de gemeente? Kinderombudsman Rotterdam-Rijnmond biedt gratis en onafhankelijke hulp. Bel 0800-0802 (werkdagen van 09.00 tot 16.00) of kijk op www.orr.nl voor andere contactmogelijkheden.