Vliegveld Waalhaven: hoe het gevleugelde verleden van Rotterdam in de vergetelheid raakt

Rotterdam - Voor wie er geen weet van heeft, zal het bedrijventerrein Waalhaven-Zuid absoluut niet herinneren aan het feit dat hier in de jaren 1920-1940 het roemrijke Vliegveld Waalhaven heeft gelegen. Nergens is een officieel informatiepaneel van de gemeente Rotterdam te vinden waarop bestaan en geschiedenis van dit van oorsprong burgervliegveld, dat in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw in en om Rotterdam een begrip was, worden toegelicht. Zo was het vijf jaar geleden, zo is het nu nog steeds...

Door Peter Zoetmulder

Het huidige bedrijventerrein Waalhaven-Zuid was van 1920 tot de Tweede Wereldoorlog een vliegveld. Op 10 mei 1940 was Vliegveld Waalhaven (sinds 1 september 1939 een militair vliegveld) een van de eerste doelen van Duitsers. In de ochtend werd het vliegveld gebombardeerd, waarbij ook de Koolhoven vliegtuigfabriek werd platgegooid, gevolgd door een aanval van Duitse parachutisten en luchtlandingstroepen. Bij deze strijd sneuvelden 51 Nederlandse militairen.

Zoals bekend werd het gebied na de oorlog een industrieterrein. Aan de zuidzijde maakten ligplaatsen voor de binnenvaart plaats voor dit industrieterrein, waar aan de haven of aan het water gerelateerde bedrijven werden gevestigd. Ten noorden van Rotterdam kwam een nieuw vliegveld, Zestienhoven, dat op 1 oktober 1956 officieel werd geopend.

Lees verder onder foto >

De naam en het logo van café-restaurant ‘t Vliegveld op Waalhaven-Zuid, vrijwel het enige wat herinnert aan het oude Vliegveld Waalhaven. Foto: Peter Zoetmulder

Op Waalhaven-Zuid doet alleen het café-restaurant aan de Van Riemsdijkweg, ‘t Vliegveld, met een groot dubbeldekker vliegtuig logo, denken aan het oude vliegveld. Bij de ingang prijkt tevens een mooie fotovergroting, hieronder als tweede afgebeeld, van het toenmalige, bekende restaurant op het vliegveld. Hier wordt de ‘gevleugelde’ historie van het terrein gelukkig nog wat zichtbaar.

Lees verder onder foto >

Het toenmalige hotel-café-restaurant Waalhaven op het vliegveld.

De fraaie vergroting van het restaurant op het vliegveld, te zien bij de ingang van het huidige café-restaurant ‘t Vliegveld. Foto: Peter Zoetmulder

Geen naoorlogs aandenken 

Natuurlijk is op Vliegveld Waalhaven nagenoeg alles verwoest in de oorlog, maar er is ook nergens een officieel, naoorlogs aandenken aan het vliegveld aanwezig. Het enige wat er na goed zoeken te vinden is: een verouderd info-bord van Havenbedrijf Rotterdam aan Waalhaven Zuidzijde over de haven, met daarop een kleine foto met een (deels achterhaalde) korte tekst over het vliegveld; en een vrij onopvallende plaquette in de groenstrook op de hoek van het Parmentierplein en de Anthony Fokkerstraat, onthuld in 2016. Deze herinnert aan de dappere maar noodlottige aanval van de Britse RAF op het vliegveld, al op 10 mei 1940, gericht tegen de Duitse aanwezigheid.

Lees verder onder foto >

Ansichtkaart van het vliegveld. Via: facebook.com/onsrotterdam

Straatnaambordjes

Verder kom je op Waalhaven-Zuid alleen straatnaambordjes tegen van Nederlandse luchtvaartpioniers, vliegtuigbouwers en vliegers, onder wie Anthony Fokker en Albert Plesman. Een straatnaambordje voor de op Waalhaven actieve luchtvaartpionier en productieve vliegtuigbouwer/ontwerper Frits Koolhoven ontbreekt echter. Koolhoven had voor de oorlog jarenlang een fabriek op Vliegveld Waalhaven met op het laatst meer dan duizend werknemers.
Zijn onzichtbaarheid is te wijten aan zijn driejarig, voornamelijk ‘slapend’ lidmaatschap van de NSB in de oorlogsjaren. Rotterdam, geteisterd door het nazi-bombardement op 14 mei 1940, heeft hem die foute stap nooit vergeven. Na de oorlog werd hij na bijna zeven maanden opsluiting in een interneringskamp weliswaar vrijgesproken, maar bleef in veler ogen een ‘besmet’ persoon.

Meer lezen

Wie meer wil lezen over het Vliegveld Waalhaven, kan terecht bij het fraai geïllustreerde en zeer lezenswaardige boek van J.L. Arense, Waalhaven 1940-1940. Ontstaan en ondergang van een luchthaven (1990), en het grondige en tevens van vele foto’s voorziene boek van Jan Willem de Wijn, Woorden en daden in de geschiedenis van de Rotterdamse luchtvaart (2006). De website (in ruste) vliegveldwaalhaven.weebly.com is ook nog steeds een bijzondere bron van informatie. Over Frits Koolhoven zijn deze boeken aan te raden: Sytze van der Zee, De Vliegmensch. Opkomst en ondergang van vliegtuigpionier Frits Koolhoven (2012) en Dik Top, Frits Koolhoven 1886-1946. De meest briljante Nederlandse vliegtuigconstructeur (2025).