Jana Beranová ontvangt de Anna Blaman Prijs, iets eerder dan gepland maar wel de hóógste tijd

Rotterdam - Jana Beranová heeft vandaag (zaterdag 4 oktober) de Anna Blaman Prijs gekregen. Dat was iets eerder dan gepland, maar wel de hóógste tijd. Want het is niet meer dan terecht dat de ‘moeder van de Rotterdamse poëzie’ eindelijk de grootste literaire prijs van onze stad krijgt. Daar is iedereen het wel over eens.

Door Emile van de Velde

Beranová werd een half jaartje geleden 93. Haar gezondheid is broos, ze is kwetsbaar. En daarom was de uitreiking van de Anna Blaman Prijs niet op 28 november in het stadhuis aan de Coolsingel, maar al vandaag. In het verzorgingshuis waar ze nu woont. En beperkt gezelschap van zo’n 30 mensen was naar Hillegersberg getogen om Beranová te verrassen. Onder hen burgemeester Carola Schouten, juryvoorzitter Wim Pijbes, presentator Jet Sol, dichter Job Degenaar van PEN Nederland, de mensen van organisator Passionate Bulkboek. Er waren optredens van Beranová’s vroegere muzikale kompaan Wilbert de Joode en de dichters Leo Stilma, Marco Nijmeijer, Juan Heinsohn en Jantine Dijkstra, alle vier uit het ‘klasje’ van Beranová zelf.

De stad groeit als een boom
Gelukkig
want alle bomen
zijn door bommen omgekomen
in deze oorlogsslachtofferstad
wonen we in bomen

Fantastische ochtend

Beranová luisterde stralend naar alle voordrachten en loftuitingen. En besloot ergens op de helft van het programma op te staan en zelf maar even het woord te nemen. “Ik wil jullie bedanken voor deze fantastische ochtend.” Waarna ze ook nog eens de beroemde dichtregels van zichzelf voordroeg die de hele dag al op ieders lippen lagen:

als niemand luistert
naar niemand
vallen er doden
in plaats van woorden

Lees verder onder de foto.

Jana Beranová en Carola Schouten. Foto: Rosa Quist

Het centrum van de wereld

Het zijn dit soort regels waar eigenlijk iedereen Beranová van kent. Haar werk is overal in Rotterdam te zien. Vaak lijkt zo’n gedicht er altijd al geweest te zijn, zei Wim Pijbes.”Maar toch is er ooit iemand geweest die er aan heeft zitten sleutelen.” Jana Beranová bijvoorbeeld. “Je gaf woorden aan het rumoer van de haven, de stilte van de bruggen, de levendigheid van de straten. En bovenal aan de mensen van Rotterdam”, aldus Carola Schouten. De burgemeester citeerde Beranová als de trotse Rotterdammer die ze is: ‘Rotterdam is het centrum van de wereld en heel toevallig wonen wij daar.’

Op de vlucht

Jana Beranová kwam in 1948 op 16-jarige leeftijd naar Rotterdam, op de vlucht voor het communistische regime in Tsjecho-Slowakije. In onze stad werd Beranová een grote dame. Ze begon met het vertalen van Tsjechische schrijvers en dichters, zoals Milan Kundera, en zette zich in voor in eigen land gecensureerde Tsjechische schrijvers. Later ging ze zelf poëzie schrijven. Je kon haar in alle Rotterdamse cafés zien voordragen. Haar huis in de Provenierswijk, waar ze met de journalist Jim Postma (overleden in 2019) woonde, stond altijd open voor jonge Rotterdamse dichters. In de Provenierswijk woont Beranová niet meer. Ze wil haar huis nalaten als opvangplek voor gevluchte collega’s.

Anna Blaman

Beranová was in 2009 en 2010 stadsdichter van Rotterdam. In 2008 kreeg ze een Erasmusspeld. En nu dus de Anna Blaman Prijs, vernoemd naar zo’n andere stoere Rotterdamse vrouw, die in Rotterdam wordt herdacht met een motor aan de Heemraadssingel. 

Lees verder onder de foto.

De jury van de Anna Blaman Prijs met burgemeester Carola Schouten en zittend Jana Beranová. Foto: Rosa Quist

Op straat te vinden

Beranová kan in ‘simpele bewoordingen doelgericht een emotie oproepen en vaak maatschappelijk geladen zijn’, aldus de jury van de Anna Blaman Prijs. ‘Het zijn gedichten die beroemd zijn zonder dat men weet wie de maker is. En het zijn gedichten die het heel goed doen in de openbare ruimte. In Rotterdam is veel werk van Jana Beranová op straat te vinden.’ 

De rivier stroomt naar de zee,  
fluistert dag en nacht
in alle talen van onze stad

Voortgezet onderwijs

Naast een bokaal bestaat de prijs uit een geldbedrag van 15.000 euro. Aan de prijsuitreiking is een educatietraject gekoppeld rondom het werk van Beranová ontwikkeld voor klassen uit de bovenbouw van het voortgezet onderwijs in Rotterdam. Leerlingen gaan aan de slag met haar poëzie en de maatschappelijke inbedding van haar teksten.

‘Wie een brug legt naar een ander kan altijd heen en terug’.  

Jules Deelder

De Anna Blaman Prijs bestaat sinds 1966. De prijs wordt iedere drie jaar uitgereikt. Eerdere winnaars waren onder meer Bob den Uyl (1968), Jules Deelder (1988), Anne Vegter (2004), Edward van de Vendel (2019) en Raoul de Jong (2022). Dit jaar bestond de jury uit Wim Pijbes (directeur stichting Droom en Daad), Diana Chin-A-Fat (directeur Poetry International), Alek Dabrowski (redacteur poëzietijdschrift Awater), Diewertje Mertens (literatuurcritica) en Renée dan Breems (hoofd Leesbevordering & advies Passionate Bulkboek).