Bij elke klokslag slaat Erasmus een bladzijde om

Rotterdam - Onze taal wemelt van zegswijzen en uitdrukkingen, die wij dagelijks horen en lezen, uitspreken en neerschrijven zonder dat ons de oorspronkelijke betekenis voor ogen staat. In de serie Taalsafari Rotterdam maken wij de komende maanden een denkbeeldige wandeling langs acht Rotterdamse monumenten aan de hand van acht uitdrukkingen uit de Rotterdamse stadstaal.

Door Girbe Buist

In dit eerste deel bezoeken wij het standbeeld van Erasmus aan de hand van de uitdrukking “bij elke klokslag staat Erasmus een bladzijde om”.

Erasmusbeeld

Midden in Rotterdam, op het Grotekerkplein voor de Laurenskerk, staat een imposant standbeeld van Desiderius Erasmus, de beroemde humanist en theoloog die in de 15^de-eeuw in Rotterdam werd geboren. Dit beeld, ontworpen door de beeldhouwer Hendrick de Keyzer in 1622, is niet alleen een eerbetoon aan de Rotterdamse geleerde, maar ook een bron van talloze verhalen en legenden Het standbeeld in Rotterdam is een van de oudste standbeelden in Nederland en beeldt hem af terwijl hij in een boek leest. Dit boek symboliseert zijn intellectuele nalatenschap en zijn voortdurende zoektocht naar kennis.

Men zegt dat Erasmus bij elke slag van de kerkklok een bladzijde van zijn boek omslaat. Dit zou een teken zijn dat de wijsheid zich met de tijd blijft ontwikkelen en dat kennis nooit stil blijft slaan. Hoewel het natuurlijk een mythe is, heeft deze legende ervoor gezorgd dat generaties Rotterdammers met een glimlach naar het beeld kijken wanneer de kerkklok van de Laurenskerk slaat.

Nachtelijke wandelaar

Een minder bekende legende beweert dat het Erasmusbeeld ’s nachts tot leven komt. Volgens verhalen van oudere Rotterdammers zou Erasmus in de late uren af en toe zijn sokkel verlaten om door de stad te wandelen, alsof hij wilde zien hoe zijn geboorteplaats zich ontwikkeld heeft.

Sommige bezweren dat zij in mistige nachten een lange schaduw langs de Laurenskerk hebben zien bewegen alsof Erasmus op zoek was naar een verloren manuscript of en interessante gesprekspartner om zijn ideeën mee te delen.

Een andere legende vertelt dat er ooit is geprobeerd om het beeld te verplaatsen naar een andere stad, maar dat het niet van zijn plek te krijgen was. Dit verhaal ontstond waarschijnlijk nadat het beeld tijdelijk was weggehaald tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar er doen ook oudere varianten van de mythe de ronde. In sommige versies wordt gezegd dat de hijskranen faalden, in andere dat de arbeiders, die het beeld wilden verplaatsen plotseling ziek werden. Dit gaf aanleiding tot de overtuiging dat Erasmus, zelfs in standbeeldvorm, weigerde zijn geboortestad te verlaten.