Spoorverzakking en kleine tragedie op Zuid door watersnood in 1916

Rotterdam - De geschiedenis van Rotterdam in de twintigste eeuw is uiteraard niet exact in 1900 bij de eeuwwisseling begonnen. In de historische rubriek ‘Oh ja, zo was het’ laten we wekelijks een beeld van Rotterdam uit de vervlogen jaren van de 20e eeuw de revue passeren. Aflevering 59.

De stormnacht van 13 januari 1916 is mogelijk al vergeten door velen in Rotterdam en omstreken. In de nacht van 13 op 14 januari 1916 werd een groot deel van Nederland, van Dollard tot Schelde, geteisterd door een hevige storm en bijzonder hoge waterstanden. Vooral plaatsen rond de toenmalige Zuiderzee moesten een zware tol betalen. Op Marken kwamen zestien mensen om het leven. Maar ook in Rotterdam vielen er slachtoffers: 4 kinderen verdronken en één kind stierf naderhand. En bij diverse scheepsrampen op zee kwamen nog eens 32 mensen om.

Delen van Rotterdam, Slikkerveer, Ridderkerk, Maassluis en Dordrecht liepen in die bewuste nacht onder doordat de rivieren hun water door de hoge waterstand op zee niet meer kwijt konden. Bij Oostvoorne werd zes meter kust weggeslagen.
Bij de stormvloed van 1916 bereikte het Maaswater een uitzonderlijk hoog peil. Ook langs de oevers van de Nieuwe Waterweg steeg het water onrustbarend, maar dat was niet ‘ongebruikelijk’ in Rotterdam en het Centrum, Blaak en Beursplein overstroomden deels en kaden liepen onder. Er werd grote schade geleden aan handelsgoederen van allerlei aard, opgeslagen in kelders.

Stille uithoek

Maar wat er in een stille uithoek van Rotterdam gebeurde, in de nabijheid van de Varkenoordse Kade, was het ergste. Bij het Mallegat brak de waterkering (dam) die tussen de spoorlijn over het Spuikanaal en de 2e Rosestraat lag, waardoor het laaggelegen woongebied bij het Mallegat samen met de West-Varkenoordsche polder overstroomde. Daarbij kwamen uiteindelijk 5 kinderen om het leven en verzakte het spoor naar Dordrecht inclusief rangeerterrein over een lengte van vijftig meter, waardoor de spoorweg zwaar werd beschadigd.

Lees verder onder foto >

Schade aan de spoorweg. Panorama over de sporen. Foto: zuiderzeecollectie.nl

Menselijke tragedie

Op de website engelfriet.nl lezen we over de menselijke tragedie op Zuid de volgende details van Gerrie van der Laan:
‘In het laantje van Vangelde, bij de West-Varkenoordse Weg, woonde de rangeerder Van Etten met zijn gezin. En als al de andere bewoners hier, die zich plotseling door een zee van water zagen omringd, vluchtte ook hij. Maar daar riepen om hulp, om zijn hulp, twee kinderen van vijf en zeven jaar oud. En hij deed, wat zijn hart hem ingaf: hij nam zijn kinderen op en droeg ze de deur uit. In veiligheid! Al mocht ook het water bruisen - in huis zouden ze met elkander niet omkomen! Maar nee, eerst nu trof Van Etten de volle zwaarte der ramp: de woeste watermassa had in de straat een gat geslagen, dat hij niet zag, en waarin hij neerzonk en viel. Toen, één ogenblik maar, moesten de kinderen de steun van zijn sterke arm missen, maar dat éne ogenblik was voldoende voor de woeste stroom, om ze met zich mee te voeren en hen te doden in zijn lugubere omhelzing.’

Lees verder onder foto >

Schade en menselijk leed veroorzaakt aan de West-Varkenoordseweg, hoek Beukelaarstraat, door de stormvloed van 13 januari 1916. Foto: via Stadsarchief Rotterdam.

‘Ook het gezin van Smit, wonende West-Varkenoordse Weg 34, trof een zware beproeving. Hij was een landweerman en dus niet thuis. Zijn vrouw moest zich met haar zes kinderen zien te redden. Maar dat was haar onmogelijk. Slechts twee kon ze er meenemen op haar vlucht. Toen trachtten buren hulp te verlenen: de luiken werden opengeslagen en er werd een gat in het dak gerukt. Helaas, slechts twee van de vier achtergebleven kinderen konden worden gered. En van die twee stierf nóg een zwak, ziekelijk kind ten gevolge van de doorgestane ellende! Drie kinderlevens werden hier in een enkel ogenblik opgeëist! Arme ouders!’

Lees verder onder foto >

Fikse schade aan de spoordijk bij Rotterdam. Foto: via zuiderzeecollectie.nl

Hoge peil Maaswater

Alhoewel er in het Rijnmondgebied relatief weinig materiële schade was, werd er wel een probleem geconstateerd. Het Maaswater had ongekend hoog gestaan. Bij de stormvloed van 1916 was de waterstand in Hoek van Holland vrijwel even hoog als in 1906 (302 en 297 cm boven NAP) maar in Rotterdam was het verschil veel groter (331 en 298 cm boven NAP). In de tussentijd was de Nieuwe Waterweg verdiept en waren er wat afsluitingswerken uitgevoerd. De vraag was of er wellicht door de verdieping van de Nieuwe Waterweg nog veel hogere waterstanden in Rotterdam konden worden voorkomen.

Uit onderzoek dat volgde bleek dat de extra verhoging van het water in Rotterdam bij deze specifieke storm het gevolg was van het feit dat de storm erg lang aanhield en er een grote bovenafvoer (hoge rivierafvoer) van de Rijn was. Hierdoor kon het water niet afgevoerd worden naar zee gedurende het laagwater tussen twee hoogwatertoppen. Verdieping van de Nieuwe Waterweg zou wat dat betreft dus weinig uitmaken, en de andere afsluitingswerken hadden zelfs een positief effect.

Het grootste gevolg van de overstroming was de versnelde invoering van de Zuiderzeewet, ontworpen door ingenieur Cornelis Lely. Die wet regelde de drooglegging van de Zuiderzee. Deze drooglegging moest niet alleen extra landbouwgronden opleveren en de kustlijn verkleinen, het zou bovendien soortgelijke overstromingen voorkomen.

Zie voor aflevering 58: