Weet je nog? Hier in Rotterdam gingen we vroeger naar de film

Rotterdam - Cineac, Colosseum, Victoria, Metro… Je zou er een film over kunnen maken: al die bioscopen die Rotterdam ooit kende, maar waar het doek voorgoed voor viel. Of een theatervoorstelling - en laat die nou nét in de maak zijn!

Door Britte Kramer

Als het gaat over het wooncomplex dat gebouwd wordt aan de Bergweg, wordt vaak gerefereerd aan het Correct-pand dat er stond. Maar Rotterdammers die al wat langer meegaan, herkennen de locatie nog van bioscoop Victoria - ook wel ‘de Vic’ genoemd. Het was een van negentien buurtbioscopen in die tijd. En daarover wordt nu de theatervoorstelling Belle en de verloren Victoria-bioscoop gemaakt. Vanaf half november wordt-ie minimaal vijf keer opgevoerd: in Humanitas Bergweg, ‘t Kapelletje, Het Klooster en twee keer in De Banier. 

Kriterion, met uitzicht over de stad

Het inspireerde De Havenloods om nog eens in het bioscoopverleden van Rotterdam te duiken. Met Kriterion, bijvoorbeeld, dat in 1961 op het dak van het Groothandelsgebouw verscheen. Een voorloper van de arthousebioscoop, gericht op jong publiek. Als het doek werd weggeschoven, had je een waanzinnig uitzicht over de stad, tot aan de Kralingse Plas. Helaas sloot Kriterion Rotterdam in 1989. In 2016 konden we - in het kader van 75 jaar wederopbouw - weer heel even herinneringen ophalen in het gebouw zelf, via De Trap van MVRDV. In het theater speelde John Buijsman zijn revue Het Hart van Rotterdam.

Portier gekleed in de stijl van de film

Maar ook vóór onze tijd waren er legendarische bioscopen, zoals het in 1914 geopende Tivoli aan de Hoogstraat, dat vanaf 1922 de naam Asta droeg. De portier was standaard gekleed in de stijl van de film die draaide. Kwam je voor een western, werd je dus verwelkomd door een cowboy. Een kaartje kostte soms een dubbeltje, soms een kwartje. De Asta werd in 1940 verwoest tijdens het bombardement.

Lees verder onder de foto >

Theater Asta in de Hoogstraat, in 1938. Foto: Stadsarchief Rotterdam

De Hoogstraat als walhalla voor filmfanaten

Het was niet de enige bioscoop die zo ten einde kwam, want rond die tijd was de Hoogstraat een waar walhalla voor filmfanaten, met maar liefst zeven filmhuizen. Zo ook City. Uitbater Nathan Koekoek is de verwoestende brand na het bombardement nooit vergeten. In het boek Over stalles en parket: Rotterdam en het witte doek vertelt hij: “Een luguber geluid drong tot ons door. Het bioscooporgel huilde. Brokstukken van het plafond moeten op het toetsenbord zijn gevallen. Met enkele collega’s stond ik te huilen, terwijl we de vuurtongen uit het theater zagen komen.”

De Harmonie en Metro in de Tarwewijk

Hoe triest ook: al die verdwenen bioscopen in het centrum, zorgden ervoor dat die in andere wijken floreerden. Zoals Harmonie in de Gaesbeekstraat, die tijdens en na de oorlog bleef draaien. Toen er in de jaren 60 steeds meer nieuwe bioscopen bijkwamen en de televisie in opmars raakte, kregen veel buurtbioscopen het moeilijk. De Harmonie sloot uiteindelijk in 1973. Gelukkig had de eigenaar in 1955 al een tweede bioscoop geopend in de Tarwewijk: Metro, aan de Wolpaertsbocht. Al hield ook die het niet berelang vol: in 1985 viel het doek voorgoed voor deze cinema.

Voorstellingen voor de Wehrmacht en de Kriegsmarine

Ook Capitol op de Nieuwe Binnenweg - tot 1931 de WB-bioscoop - mocht tijdens de oorlog open blijven. Sterker nog: in die periode werden hier speciale voorstellingen gegeven voor de Wehrmacht en de Kriegsmarine. Capitol was een van de grootste bioscopen van de stad, tot de deuren in 1962 voor de laatste keer sloten.

Lees verder onder de foto >

De opening van de Thalia-bioscoop  aan de Kruiskade, in 1955. Foto: Cock Tholens via Lieneke de Boer

Tuschinski’s Thalia-bioscopen

Door de jaren heen was er een komen en gaan van Thalia-bioscopen, opgericht door Tuschinski. De eerste opende hij in 1911, in een voormalige zeemanskerk aan de Coolvest. De stomme films werden vanachter het scherm voorzien van geluidseffecten. In 1912 werd het pand gesloopt, maar Tuschinski zat niet bij de pakken neer: hij organiseerde filmvoorstellingen in Pschorr en liet Thalia in 1913 herrijzen in een pand aan de Hoogstraat. Zowel Abraham Tuschinski als zijn bioscoop overleefden de oorlog niet, maar in 1955 liet de Maatschappij Tuschinski op de hoek van de Kruiskade en de Lijnbaan een nieuwe Thalia-bioscoop bouwen, waar we tot 1996 van konden genieten. Abraham Tuschinksi wordt sinds kort geëerd met een monument aan de Coolhaven.

Cineac NRC en Cineac AD

Pathé zette de Cineac-bioscopen op om ‘het filmjournaal’ te vertonen, met de slogan ‘Een reis om de wereld in 50 minuten!’ De eerste Rotterdamse vestiging, Cineac NRC, opende in 1935 op het adres Coolsingel 17. Na het bombardement in 1940 kreeg Cineac NRC een tijdelijke locatie in het Beursgebouw (Coolsingel 60). In 1957 betrok Cineac NRC een nieuw pand aan de overkant, naast de Bijenkorf. Het tijdelijke theater bleef bestaan en kreeg de naam Cineac AD. Zo waren er dus twee Cineac-bioscopen tegenover elkaar. Naast de filmjournaals overdag, werden er ‘s avonds speelfilms gedraaid. In 1977 veranderde Cineac NRC in Cineac Bijenkorf en een jaar later ging Tuschinski beide Cineacs uitbaten. (Volg je het nog?) Cineac AD sloot in 1984; Cineac NRC hield het vijf jaar langer vol.

Colosseum op de Beijerlandselaan

Op 19 december 1929 opende Colosseum aan de Beijerlandselaan. De zaal had maar liefst 1.034 zitplaatsen. Toen oprichter Carel van Zwanenhof nog geen jaar later overleed, nam zijn vrouw de bioscoop over. In 1933 verkocht ze Colosseum aan de heer C. van Willigen, die onder meer zorgde voor neon aan de gevel. Op het grote podium vonden ook regelmatig variétévoorstellingen plaats. Vanaf 1942 klonk er vooraf en tijdens de pauze muziek van een orgel dat uit het podium omhoog kwam. Na de oorlog groeide de populariteit als nooit tevoren, met meer dan een miljoen bezoekers in 1946. In 1953 was er voor het eerst een 3D-film te zien: House of Wax. Toen de bioscoop in 1967 werd overgenomen door Cineac, werden er steeds meer karate- en seksfilms gedraaid. In maart 1977 was de allerlaatste film hier vertoond. Daarna verloederde het pand flink, maar vanaf 2019 kreeg het een opknapbeurt. Het orgel werd, na jaren eigendom te zijn geweest van SKVR, in 2016 overgedragen aan de Nederlandse Orgelfederatie in Dordrecht.

Mis je bepaalde bioscopen of informatie? We lezen het graag via redactie@dehavenloodsmediacentrum.nl.