‘Bijna elke week is er themaweek, tijd voor de Nationale Niksweek!’

Rotterdam - Jos Verveen schrijft als meester Jos gastcolumns voor De Havenloods over zijn avonturen in het basisonderwijs. Deze aflevering gaat over de enorme hoeveelheid themaweken en -dagen die worden uitgestort over het onderwijs.

Als je in het basisonderwijs werkt, ontkom je er niet aan. De een na de andere themaweek of -dag wordt over je uitgestort en je moet als leerkracht in heel stevige schoenen staan om niet volledig ondergedompeld te worden in allerlei zaken die anderen belangrijk vinden, terwijl jouw leerlingen aan het eind van het schooljaar ook gewoon de reguliere lesdoelen behaald moeten hebben. Voor het laatste heb je 40 weken in het jaar. Het verschilt een beetje per school hoe er wordt omgaan met themaweken en -dagen. Sommige scholen doen zo min mogelijk, sommige scholen beperken zich tot de thema’s die met hun visie, geloof of overtuiging te maken hebben, andere scholen laten het grotendeels aan de leerkracht zelf. Maar er zijn ook scholen waarbij de directie het een na het andere initiatief vol enthousiasme de school inslingert. Interessant is om te kijken hoeveel tijd die themaweken en -dagen nu al in beslag nemen. Want het worden er natuurlijk nooit minder. De samenleving ontwikkelt zich en dus ontstaan er telkens weer nieuwe, als dan niet gesubsidieerde, organisaties die een opkomend maatschappelijk doel nastreven en die daarbij het onderwijs als handig doorgeefluik zien.

Een bloemlezing

Week van de Lentekriebels, Week van de Mediawijsheid, Dag van de Leraar, Sinterklaas, Werelddierendag, Nationaal Schoolontbijt, Poëzieweek, Kinderboekenweek, Week van het Geld, Week van Respect, Week van Burgerschap, Paarse Vrijdag, Week tegen Pesten, Nationale Week zonder Vlees, Dag van de Directeur, Week tegen Kindermishandeling, Week van Katholiek Onderwijs, Week van de Toekomst, Dag van de Duurzaamheid, Modderdag, Moederdag, Vaderdag, Valentijnsdag, Internationale Dag van het Onderwijs, Week van Openbare Scholen, Internationale Dag tegen Kinderarbeid, Dag van de Aarde, Nationale Voorleesdagen, Wereldwaterdag, Nationale Complimentendag, Pyjamadag, Internationale Dag tegen Racisme en Discriminatie, Internationale Bedplasdag, Prinsjesdag, Internationale Dag van de Jeugd, Koningsspelen, Wereldvoedseldag en er is zelfs een Wereld Toilet Dag om ons er bewust van te maken dat er wereldwijd 2,4 miljard mensen leven zonder normale sanitaire voorzieningen en dat er jaarlijks 800.000 jonge kinderen aan diarree sterven.

Deze opsomming is niet uitputtend. Afhankelijk van de geloofsrichting van de school kan nog zomaar een aantal andere thema’s aanschuiven, waaronder Kerst, Pasen, Allerheiligen, Allerzielen, Halloween, Suikerfeest, Offerfeest en Mawlid al-Nabi, de geboortedag van de profeet Mohammed. De duur van een thema wisselt ook sterk. Het Nationaal Schoolontbijt neemt een uur in beslag van een schooldag van 6 uur, ruim 15 procent dus. De Kinderboekenweek beslaat stiekem al 8 schooldagen, veel meer dan een week dus. Je bent er niet de hele dag mee bezig, maar er worden rondom het thema van de Kinderboekenweek tal van zijsporen bedacht met bijbehorend lesmateriaal en zelfs hele theatervoorstellingen. Sinterklaas spant de kroon. Het Sinterklaasjournaal vormt de basis van alle ‘ellende’ en begint meer dan 3 weken (!) voor pakjesavond. Veel klassen kijken iedere dag met elkaar het Sinterklaasjournaal en doen soms ook mee met allerlei lesactiviteiten die aan dit journaal zijn gekoppeld. Ik heb persoonlijk niets tegen de goedheiligenman. Maar dat hij bijna 10 procent van mijn jaarlijkse onderwijstijd zo nadrukkelijk aanwezig is in mijn klas trek ik slecht. De kinderen gaan ervan stuiteren en de ouders worden er volgens mij ook niet gelukkiger van. Waarom niet gewoon een week?

Voor de aardigheid heb ik alle opgesomde themaweken en -dagen bij elkaar opgeteld. Bij de themaweken kom ik in totaal op 20 weken, dat is inclusief een aantal thema’s dat te maken heeft met de geloofsovertuiging van een school. Dat is de helft van het totaal aantal beschikbare onderwijsweken per jaar dus. Als ik vervolgens alle themadagen bij elkaar optel, kom ik op 20 dagen. Dat is ongeveer een vijfde van de 20 vrije weken die na aftrek van de themaweken nog over zijn. Voor meer dan de helft van onze onderwijstijd geldt dus dat er een thema op de deur van het klaslokaal klopt. In praktijk komt het erop neer dat er iedere week wel íéts is.

Even helemaal niks

Als leerkracht kan ik mij natuurlijk verzetten, maar meebewegen werkt vaak beter. Daarom introduceer ik met veel enthousiasme en liefde ook een thema: niks! We beginnen bescheiden en maken er de Nationale Niksweek van. Dat is een week waarin je als leerkracht even helemaal niks moet en met de kinderen rustig, stap voor stap, kan werken aan de leerdoelen die ze aan het eind van het jaar dienen te beheersen. Er komen geen extra lespakketten, geen theatervoorstellingen en ook geen speciale materialen of posters. We vertrouwen in die week volledig op de kennis en ervaring van de leerkracht. En als het bevalt, breiden we uit. Dan ontstaan er de Nationale Niksweken en misschien na een tijdje wel de Nationale Maanden van Niks of zelfs het Internationale Jaar van Niks in het Onderwijs.

Maar meester Jos, al die doelen van al die maatschappelijke organisaties zijn toch belangrijk, hoor ik u denken. Klopt! Ze zijn vaak zó belangrijk dat ze al behoren tot de doelen die de overheid aan het onderwijs voorschrijft. Daar hebben we als leerkracht dus helemaal geen speciale week of dag voor nodig. Er is sprake van een enorme overlap. De Kinderboekenweek in het najaar promoot bijvoorbeeld kinderboeken. De Nationale Voorleesdagen in het voorjaar promoot voorlezen uit kinderboeken. Maar in kerndoel 9 dat de overheid voorschrijft aan alle scholen staat al: “De leerlingen krijgen plezier in het lezen en schrijven van voor hen bestemde verhalen, gedichten en informatieve teksten.” We doen hier dus allang iets mee als school, bijna dagelijks zelfs. Ook kan je twijfelen aan de effectiviteit van sommige initiatieven. Zo is het Nationaal Schoolontbijt opgericht om te stimuleren dat kinderen thuis beter ontbijten. Is het dan effectief om kinderen eens per jaar, zónder hun ouders, op school te laten ontbijten? Ik denk het niet, hoe gezellig het samen ontbijten in de klas ook kan zijn. Vaak spelen er achter de schermen heel andere belangen, soms zelfs commerciële.

Natuurlijk zijn er ook organisaties die opkomen voor bepaalde belangen die nog niét terug te vinden zijn in de kerndoelen. Ook daarover hoeven we ons echter geen zorgen te maken. De overheid pakt deze thema’s vroeg of laat vanzelf op. De kerndoelen in het onderwijs bewegen kortom mee met de tijdgeest. Bovendien is het natuurlijk ook weer niet zo dat we ons als leerkracht braaf uitsluitend met de kerndoelen bezighouden. Als er zaken spelen in de samenleving die kinderen raken of meekrijgen, gaan we daar uiteráárd in de klas mee aan de slag; denk bijvoorbeeld aan het Israëlisch-Palestijns conflict. We zoeken dan een moment en manier om dat op een passende en verantwoorde manier te behandelen. Daar hebben we geen maatschappelijke belangenorganisatie voor nodig. Dat doen we erbij, gratis en voor niks.

Mocht u werken bij één van de vele belangenorganisaties en zich zorgen maken over uw eigen toekomst als de Nationale Niksweken een succes worden, dan zou ik willen zeggen: kom lekker in het onderwijs werken. We kunnen nog wat leerkrachten gebruiken en dan kunt dagelijks bezig zijn met onderwerpen die u aan het hart gaan. En u wordt er ook nog voor betaald. Wel eerst even uw lerarendiploma halen. Want die krijgt u niet gratis en voor niks.

Jos Verveen is groepsleerkracht op basisschool De Provenier in Rotterdam-Noord, voormalig ondernemer en auteur.