‘Brug over den oceaan’: van Holland Amerika Lijn naar Hotel New York

Rotterdam - De geschiedenis van Rotterdam in de twintigste eeuw is uiteraard niet exact in 1900 bij de eeuwwisseling begonnen. In de historische rubriek ‘Oh ja, zo was het’ laten we regelmatig een beeld van Rotterdam uit de vervlogen jaren van de 20e eeuw de revue passeren. Aflevering 61.

Eind 19e eeuw kwam er een enorme migratiestroom op gang van Europa naar de Verenigde Staten. Miljoenen emigranten lieten alles achter om armoede en/of geloofsvervolging te ontvluchten en in de Nieuwe Wereld een nieuw bestaan op te bouwen. Velen van hen, onder wie ook talloze Oost-Europese Joden, vertrokken vanuit de Rotterdamse haven en kwamen veelal aan op Ellis Island in New York, de stad met het Vrijheidsbeeld in ‘The Promised Land’, vol hoop op een beter leven.

In 1873 werd de NV Nederlandsch Amerikaansche Stoomvaart Maatschappij (NASM) opgericht, in 1896 officieel Holland Amerika Lijn (HAL) genoemd. Velen van de emigranten maakten gebruik van deze stoomvaartdienst van de Holland Amerika Lijn. Voor de overtocht naar de Verenigde Staten verbleven de migranten vaak voor een paar dagen in Rotterdam. Ze waren verspreid over de stad en betaalden vaak hoge huren in de logementen waar ze terecht kwamen. Om hen tegemoet te komen besloot de HAL een hotel te bouwen op de kade vanaf waar de schepen vertrokken, zo lezen we op geschiedenislokaal010.nl.

Lees verder onder foto >

Het NASM hotel rond 1900, beter bekend als landverhuizershotel van de Holland Amerika Lijn. Foto: Prentbriefkaart Collectie Stadsarchief Rotterdam / P.F. van den Ende

‘In 1893 wordt dat hotel op de Wilhelminakade gebouwd en het komt al snel bekend te staan als het Landverhuizershotel. Het hotel is echter niet alleen uit goede bedoelingen gebouwd. De Holland-Amerika Lijn weet het ook goed voor zijn commerciële doeleinden te gebruiken. De stoomvaartdienst biedt gehele pakketten aan met vervoer naar Rotterdam, verblijf in de stad en de overtocht. Ook kunnen ze zo de hygiëne van de passagiers zo in controle houden en voorkomen dat er mogelijke besmettingen ontstaan aan boord van de stoomschepen. Het gebeurde namelijk wel eens dat de Amerikaanse autoriteiten een boot terugstuurde vanwege ziektes aan boord’, aldus geschiedenislokaal010.nl. Zo sneed het mes aan twee kanten.

Lees verder onder foto >

Emigranten voor de Sint Rafaelkapel en het landverhuizershotel van de Holland-Amerika Lijn aan de Wilhelminakade. Foto: collectie Cees Zevenbergen (uit: Hier is het gebeurd, uitgave Hotel New York, Rotterdam 2015)

Door wettelijke beperkingen op migratie in de Verenigde Staten in de jaren 1921-1924 nam de migratiestroom vanuit Europa echter flink af. Daarmee daalden ook de inkomsten van de Holland Amerika Lijn en het landverhuizershotel verloor in de jaren 30 van de twintigste eeuw haar functie. In 1939, vlak voor de Tweede Wereldoorlog, werd het hotel in gebruik genomen voor Duitse (Joodse) vluchtelingen, die Nazi-Duitsland ontvlucht waren en naar de Verenigde Staten wilden. 

Na de oorlog werd het hotel gebruikt als schaftlokaal en kwamen er kantoren in van de ACL, de Atlantic Container Line, een samenwerkingsverband waaraan ook de HAL deelnam.
Na ruim 100 jaar vervoer van passagiers verliet in 1971 het schip Nieuw Amsterdam de Rotterdamse haven voor zijn laatste oversteek en kwam er definitief een einde aan een stuk Rotterdamse scheepvaartgeschiedenis. Kort daarop werd in 1972 het landverhuizershotel gesloopt. Op de plek waar het heeft gestaan aan de Wilhelminakade is nu de parkeerplaats tussen Hotel New York en het Fotomuseum.

Lees verder onder foto >

Het hoofdgebouw van de HAL op de Wilhelminapier in 1917, met inmiddels de twee toegevoegde, kenmerkende torens. Foto: collectie Cees Zevenbergen (uit: Hier is het gebeurd, uitgave Hotel New York, Rotterdam 2015)

In 1901 werd ook een hoofdkantoor van de Holland Amerika Lijn gebouwd, aan de Wilhelminapier. Het kantoorpersoneel was tot dan toe gevestigd in drie over de stad verspreide gebouwen. Het nieuwe hoofdgebouw / administratiekantoor zou later, in 1993, het nu zo bekende Hotel New York worden. Het hoofdkantoor werd in Jugendstill stijl gebouwd. Na de bouw van een magazijn aan de achterzijde in 1908 werd het gebouw uitgebreid met een toren van 38 meter. Nadat in 1917 een tweede soortgelijke toren was gebouwd, werd een nieuwe gevel toegevoegd.
In september 1944 werden veel loodsen, kaden en haveninstallaties door de Duitsers verwoest. Als door een wonder raakte het hoofdgebouw van de HAL in de oorlogsjaren nauwelijks beschadigd.

In 1977 verhuisde het hoofdkantoor van de Holland Amerika Lijn naar de Verenigde Staten en in 1984 stond het gebouw op de Wilhelminapier te koop. Er werd niet direct een koper gevonden en het pand stond bijna 10 jaar leeg. In 1988 namen krakers tijdelijk bezit van het gebouw. Een jaar later kocht de gemeente het gebouw. In de jaren 90 waren er namelijk veel nieuwe plannen voor de Kop van Zuid waar het voormalige kantoor stond. Toen ontstond het idee van een hotel met een groot café-restaurant op de kop van de Wilhelminapier, met als uiteindelijk resultaat dat op 5 mei 1993 Hotel New York haar deuren opende. Overal in het hotel is de nostalgie voelbaar: hoge plafonds en authentieke Holland Amerika Lijn details. Vandaag de dag is Hotel New York nog steeds een van de meest iconische gebouwen van Rotterdam.

Hotel New York is gevestigd in het voormalige hoofdkantoor van de Holland Amerika Lijn, ook wel The Grand Old Lady genoemd, op de Wilhelminapier, aan Koninginnenhoofd 1. Foto: nieuws.top010.nl

Zie voor aflevering 60: