Hoekie om, trappie af - maar wáár...?

Veertien deelnemers van Stichting KunstWerkt Schiedam zijn te gast bij KADE40 in Vlaardingen. Naar aanleiding van het Schrijffestival in deze literaire maand reflecteren de kunstenaars met hun werk op een gedichtje dat door Jules A. Deelder grotere bekendheid heeft gekregen, maar dat niet van zijn hand is.

Regio – Hoe oud het gedichtje is weet geen mens te zeggen, maar veel inwoners van de Rijnmond kenden het al voordat Jules Deelder als dichter en performer furore ging maken. Deelder heeft zelf ook gezegd dat het een readymade was, al gemaakt toen hij het opnam in zijn bundel ‘Moderne gedichten’ (De Bezige Bij, 1979). De expositie bij KADE40 aan de Westhavenkade 40 heeft de titel ‘Gaan en blijven’ en duurt tot en met vrijdag 4 december, maar vanwege de coronamaatregelen zijn er beperkte openingstijden. Er is een begeleidende tekst bij het gedichtje, maar deze uitleg is voor discussie vatbaar. Dat het gedichtje als een ‘beknopte topografie’ van (groot) Rotterdam kan worden gezien, is nog wel aannemelijk, maar niet wat dan volgt.

Eerst het gedichtje:

        Rotterdam

        Schiedam

        Vlaardingen

        Maassluis

        hoekie om

        trappie af

        gekkenhuis

De tekst bij de expositie geeft aan dat het kennelijk een hele reis was om in het gekkenhuis te komen. Vanuit Rotterdam via Schiedam en Vlaardingen naar Maassluis en dan met de pont oversteken naar Rozenburg, vervolgens het hoekie om richting oost tot je in Poortugaal komt. Daar aan de Oude Maas bevindt zich een zorglocatie van Antes, van oudsher bekend als het psychiatrisch ziekenhuis Delta. Psychiatrische inrichtingen heetten vroeger in de volksmond gekkenhuizen. Het is dan ook een oud gedichtje.
Alleen, trappie af wordt in die uitleg niet verklaard. “Hoekie om trappie af naar Delta is dan ook een hoogst onwaarschijnlijke uitleg”, zegt de Vlaardingse troubadour Cornelis Pons, die het altijd logischer heeft gevonden dat er Sint Joris in Delft mee bedoeld werd. Dan moet er bij Hoek van Holland (hoekie om) zich ergens een trap bevonden hebben die je afging om dan nog een héél eind door te lopen naar de Jorisweg in Delft-Noord. Of misschien was de trap een metafoor, zegt Cornelis Pons. Een afdaling in je psyche…

De Schiedamse bibliotheekmedewerker Jan van Bergen en Henegouwen – hij kent zijn klassieken – heeft de verklaring dat het om Delta ging op school in Rotterdam meegekregen: “Ik vond toen al het gemak waarmee de weg van Maassluis naar Poortugaal werd gevonden opmerkelijk.” Hij ziet wel iets in de verklaring dat je naar Maassluis doorging om bij de Noorderpier bij Hoek van Holland het ‘hoekie om’ te gaan over de duinen tot je ter hoogte van Loosduinen of Ockenburg een trap af kon; daar bevonden zich ook psychiatrische instellingen.

“Wat een leuk vraagstuk,” zegt de Vlaardingse cultuurwethouder Bart de Leede. Hij gelooft ook niet dat Delta de juiste interpretatie is. Hij denkt eerder aan Het Westerhonk. Dat is een zorgcentrum voor mensen met een verstandelijke beperking, onderdeel van ’s Heeren Loo, en bevindt zich in Monster. Je komt er als je van de Hoekse duinen richting Den Haag loopt en bij de Molenslag de trap af gaat en door het dorp Monster loopt.

Maar er is nog een heel andere uitleg en die komt van Gerry Hanneman-de Jong. De voormalige gemeentevoorlichtster van Maassluis heeft er ooit een verhandeling over geschreven. In haar interpretatie ga je na Schiedam, Vlaardingen en Maassluis niet door naar Hoek van Holland, maar ga je al in het centrum van Maassluis het hoekie om, namelijk na de Zuiddijk bij de Hoogstraat, waar zich de Monstersche Sluis bevindt. De Breede Trappen voeren naar de Veerstraat beneden: een respectabel trappie af. Vandaar ging je dan over de Noordvliet en de Vlaardingervaart naar Maasland, Schipluiden en Delft, kortom, Sint Joris. Maar het was ook een wereldreis en waarom zou je niet van Rotterdam via Overschie naar Delft gaan, veel korter.

Suggesties welkom

Ongetwijfeld is hier niet het laatste woord over gezegd. Als je het hoekie om gaat, is dat wel een andere uitdrukking voor doodgaan. Het trappie af kan dan staan voor een afdaling naar de hel, waar het uiteraard een gekkenhuis is. Hier is de trap inderdaad een metafoor, zoals Cornelis Pons oppert. Meer suggesties welkom.

Kor Kegel

Een routekaart... of een metafoor voor ‘n afdaling in de psyche?