Hoe de aanpak van huiselijk geweld en femicide in vijf jaar veranderde en waarom Rotterdam daarin voorop loopt

Rotterdam - In andere Europese landen wordt veel gedaan tegen huiselijk geweld en in de extreemste variant daarvan, femicide. Zo mogen politieagenten in Spanje vrouwen waarschuwen als hun nieuwe partner bijvoorbeeld een strafblad heeft. In Zweden leren tandartsen in opleiding al patronen herkennen van huiselijk geweld. In Nederland gaat het allemaal wat moeizamer, maar er is veel mogelijk. Dat laat de gemeente Rotterdam zien.

Door Koen Elskamp 

Rotterdam staat bekend als een stad met veel verschillende culturen. Met zijn moderne gebouwen is het één van de uniekste steden van Nederland. Maar de Maasstad heeft ook zijn donkere zijden en voert veel negatieve lijstjes aan. Zeker als het gaat om huiselijk geweld en femicide. “Dat komt door de grote problemen, zoals werkloosheid en culturele problemen in achterstandswijken”, denkt Caroline Aafjes-van Aalst, gemeenteraadslid van Leefbaar Rotterdam. “Daardoor hebben mensen soms zoveel problemen en ik denk dat ze dat afreageren op de vrouw.” Ondanks dat uit bewezen onderzoek is gebleken dat femicide in elke klasse van de samenleving kan voorkomen, denkt Caroline toch dat deze stadsproblematiek invloed heeft op de hoge cijfers.

Tanya Hoogwerf

Tegelijkertijd loopt de gemeente Rotterdam voorop in de aanpak van femicide. Binnen de raad van Rotterdam is Tanya Hoogwerf de grondlegger van de strijd tegen huiselijk geweld, ook zij zat namens Leefbaar in de gemeenteraad. Een vriendin van haar is een tijd lastiggevallen door haar ex en het lukte Hoogwerf niet om haar te helpen. Het motiveerde de Rotterdamse om de gemeenteraad in te gaan. “In de regio krijgen we twaalfduizend meldingen van huiselijk geweld per jaar”, zegt Hoogwerf, die tegenwoordig manager is van Filomena, het centrum huiselijk geweld en kindermishandeling . Een precieze verklaring van het hoge aantal meldingen wordt nog gezocht. “Het kan zo zijn dat hier een aantal factoren samenkomen. Denk aan armoede en de hoeveelheid aan culturen, wat zorgt voor druk en een voedingsbodem voor huiselijk geweld.” Hoogwerf benadrukt dat het in de regio Rotterdam makkelijker is om meldingen te maken. Juist omdat er veel tegen gedaan wordt, is het probleem ook meer te zien.

Achter de voordeur

Het was een lastige strijd om het probleem op de publieke agenda te krijgen. “Jarenlang werd het probleem achter de voordeur geregen.” Het wordt daardoor als een incidenteel familiedrama gezien in plaats van een structureel probleem. De afgelopen jaren is er in Rotterdam veel veranderd. “We hebben een aantal incidenten gehad op gebied van huiselijk geweld en kindermishandelingen.” Hoogwerf denkt dat de moord op drie vrouwen in 2018 de ogen van mensen heeft geopend. In korte periode werden de zestienjarige Hümeyra, de Amerikaanse studente Sarah en Bianca om het leven gebracht. Deze moorden hadden grote impact op de stad.

Filomena

Hoogwerf, nu manager van opvangcentrum Filomena, moest de rest van de raad proberen te overtuigen. Volgens Aafjes- van Aalst ging dat soms moeilijk en werd ze weggezet als moraalridder. Toch is het haar gelukt iedereen te overtuigen. “Het komt door haar doorzettingsvermogen en ze heeft een paar oudere partijen ook meegekregen.”

Lees verder onder de foto.

Caroline Aafjes-van Aalst.

Het kostte wat moeite, maar uiteindelijk zijn er veranderingen doorgevoerd in Rotterdam. Wethouder Ronald Buijt lanceerde een vergaande aanpak tegen huiselijk geweld in de stad. Een huisverbod was al mogelijk, maar er is ook een motie van Aafjes-van Aalst aangenomen voor een online verbod. “Ze blijven vaak contact zoeken en ik heb ook geprobeerd de motie nog breder te trekken, zodat vrienden ook geen contact mogen opnemen met het slachtoffer.” Ook is de motie om de telefoon van de dader te tappen aangenomen. Voor deze motie is lobbywerk bij de landelijke politiek nodig, zodat aftappen mogelijk wordt. In Nederland lopen we vaak vast vanwege de privacywetten. “De moties zijn wel aangenomen, omdat iedereen beseft dat er meer handvatten moeten komen om slachtoffers te helpen”, zegt het raadslid. In de toekomst wil Leefbaar Rotterdam nog meer moties brengen.

Slachtoffers

Tanya Hoogwerf merkte dat ze niet genoeg kon doen in de gemeenteraad. Ze wilde met haar poten in de modder staan en werd de manager van Filomena. Dat is het Centrum Huiselijk Geweld en Kindermishandeling in Rotterdam. Het opvanghuis is een grote aanwinst voor de regio. “We hebben een inloopmogelijkheid waarbij slachtoffers zonder aanmelding op een laagdrempelige manier zichzelf kunnen melden” aldus Hoogwerf. Dat gebeurt steeds vaker sinds de start in september 2021. “Het eerste half jaar hadden we negen slachtoffers en het eerste kwartaal van 2024 waren dat er al dertig.”

Ziekenhuizen en huisartsen

Vanuit allerlei instanties komen slachtoffers bij Filomena terecht. Bijvoorbeeld als ziekenhuizen en huisartsen grote risico’s constateren, kunnen zij de slachtoffers doorverwijzen. En wanneer ketenpartners als Veilig Thuis het niet meer aankunnen, kunnen ook zij slachtoffers doorsturen naar het centrum. Er is helaas geen plek voor alle slachtoffers. “Maar voor de situaties die we in beeld hebben, zie je dat onze aanpak werkt”, beweert Hoogwerf.

Centrum Seksueel Geweld

Filomena is sinds kort verhuisd naar een andere plek in de stad, naar de Karl Weisbardstraat 225. Bij het nieuwe pand komen onder de noemer Via225 nog meer partners samen. De politie was al op locatie, maar nu komt daar bijvoorbeeld het Centrum Seksueel Geweld (CSG) bij. “Als er een slachtoffer, dat verkracht is, binnenkomt, is het goed dat we die makkelijk naar hen kunnen doorverwijzen voor bijvoorbeeld een soa-test.” Met het Erasmus MC naast de deur is het nu een epicentrum voor slachtoffers van huiselijk geweld. “Veiligheid, medische kennis en forensische expertise komen hier samen.”

Veel veranderd

Rotterdam laat zien dat er in vijf jaar al veel veranderd is in de aanpak van huiselijk geweld. Meerdere moties zijn aangenomen en ook in de omgang met slachtoffers zijn grote veranderingen doorgevoerd. Alleen er is nog veel te winnen. Ondanks, dat er moeilijk grip is te krijgen op het probleem blijven ze zich inzetten. Hoogwerf denkt dat opvangcentra als Filomena werken. “Als je dit door heel het land opzet, creëer je een aanpak die een goede basis geeft voor een antwoord op femicide.”