De Kubuswoningen zijn 35 jaar oud, Ed de Graaf kan er prima van leven

Rotterdam - Een dinsdag in april. Tientallen toeristen lopen over de Overblaak, zich vergapend aan de Kubuswoningen. Een deel gaat verder richting Markthal of Oude Haven. Maar menigeen bezoekt de Kijkkubus, al 35 jaar de woning van Ed de Graaf. Hij onderkende destijds de potentie van het gebied en besloot zijn kubus open te stellen voor het publiek. Het heeft hem geen windeieren gelegd.

Door Jaap Deijbel

De Graaf: “Ik kan er prima van leven. Doordat Rotterdam ‘hot’ is en de kubuswoningen vanuit de Markthal zijn te zien, komen er nu 100 tot 300 bezoekers per dag, driemaal zoveel als vroeger. In de jaren tachtig kwam bijna heel Rotterdam langs en later ook de rest van het land. De gemeente bezocht met buitenlandse delegaties het gebied. Toen het nieuwe ervan af was en de crisis echt toesloeg, moest ik wel de broekriem aanhalen. Temeer omdat ik inmiddels mijn vaste baan had opgezegd om mij te richten op m’n museum”, vertelt De Graaf, die de woning destijds voor 128 duizend gulden kocht. Er staat nu één te koop voor 320 duizend euro. Maar aan verkopen denkt hij niet, ook al is hij inmiddels 60-plusser. “Ik ben nog gezond en erg verknocht aan dit gebied. Het is een oase van rust, die zweeft boven het stadsgewoel”, aldus De Graaf.

In 1982 zag hij in het AD dat de woningen te koop werden aangeboden. Aanvankelijk zouden het huurwoningen worden, maar nadat Patrimonium en vervolgens OGEM zich hadden teruggetrokkken, realiseerde Anton Fibbe, voormalig directeur van een werkmaatschappij van OGEM, samen met partners, het project.

Oude Haven

De Graaf: “Toen de woningen aan de Spaansekade met uitzicht op de Oude Haven, al bezet waren, ben ik geswitcht naar de kubuswoningen. In Helmond stonden al 18 creaties van Piet Blom. Ik zag daar mensen met fototoestellen en hoorde dat nieuwsgierigen aanbelden, omdat ze binnen wilden kijken. Ik diende mijn Kijkkubus-voorstel bij de gemeente in en zowel zij als de bewoners waren positief. Het spanningsveld neemt nu door de grotere drukte toe, maar het merendeel van de bewoners is jong en beseft dat deze unieke plek nu eenmaal bezoekers trekt.”

Structuralisten

Tijdens het inrichten van zijn kubus ontmoette Ed voor het eerst Blom. “Piet behoorde net als Van Eyck en Hertzberger tot de structuralisten, die vinden dat een gebouw en de omgeving samenhang moet hebben. In tegenstelling tot de andere twee, bleef hij een idealist zonder concessies. Hij was geniaal maar ook een beetje gek. Eerst ging het om 74 kubussen. Dat werden er 38 met aan beide zijden hoogbouw.”

“Blom moest alles hertekenen, kon zijn personeel niet meer betalen en ging failliet. Bovendien scheidde hij. Zijn twee kinderen moesten meehelpen met het maken van maquettes. Toen zijn creatie er stond, was hij trots, maar hij raakte gefrustreerd dat hij niet verder kon. Door zijn principiële opstelling kreeg hij namelijk tien jaar geen opdrachten.”

Kil en kaal

Vroeger vond De Graaf de stad Rotterdam kil en kaal, maar nu geniet hij iedere dag. “Het is mooi dat Rotterdam weer een compacte stad is. De investeerders staan in de rij, dus de bouwwoede zal nog wel twintig jaar duren. Meer bewoners is niet erg, maar Rotterdam moet zich van Amsterdam blijven onderscheiden door zijn fris- en openheid. Het mag nooit zo druk en vies worden als daar.”

Tussen tien en zes moet Ed zijn kubus van 100 m2 verlaten. Medewerkers ontvangen dan de bezoekers. Hij is voornamelijk in zijn galerie, tegenover de kubus, waar hij onder meer sierglaskunst verkoopt. “Ik kan zo alles observeren en indien nodig meehelpen in de Kijkkubus.”

Potlood

Blom was een kunstenaar die zijn ideeën wilde realiseren. Hij was a-materialistisch en niet uit op roem. “Wanneer stopt dat gezeur over die kubuswoningen nou eens?”, zei hij tegen De Graaf. Hij weigerde een docentschap aan Harvard en overleed in 1999 toen hij 65 was. Maar dankzij zijn Rotterdamse kubussen, het ‘Potlood’ en de Spaansekade is hij onsterfelijk.