De Fenixloodsen zijn jarig! De grootste havenloodsen ter wereld bestaan 100 jaar
AlgemeenRotterdam - De Fenixloodsen zijn deze week precies honderd jaar oud. Ooit was het één gebouw dat Loods San Francisco heette, nu zeggen we FENIX I en FENIX II. De verjaardag wordt gevierd met een leuke actie waarbij FENIX Museum en De Havenloods op zoek gaan naar foto’s en herinneringen van Rotterdammers. Je kunt mailen naar info@fenix.nl en tien inzenders krijgen een exclusieve rondleiding op de bouwplaats van FENIX!
Het is 1914. De Eerste Wereldoorlog staat op het punt van uitbreken. In Rotterdam kijkt de leiding van de Holland-Amerika Lijn eens naar hun schepen. En naar de kade van Katendrecht aan de Rijnhaven. Er gaan steeds minder passagiers mee naar de andere kant van de Atlantische Oceaan, vooral omdat volgens de geruchten visumverplichtingen strenger gaan worden. Ondertussen vervoert de Holland-Amerika Lijn wel steeds meer vracht. En er is ruimte nodig om die vracht op- en over te slaan. Op de kade van Katendrecht aan de Rijnhaven staan twee houten loodsen. Veel te klein voor al die vracht. Te ouderwets ook. Er worden plannen gemaakt voor een moderne havenloods. De grootste ter wereld. Van gewapend beton. De bouw start in 1914 en verloopt door het uitbreken van de oorlog moeizaam. Maar wel gestaag. Op 27 maart 1923 opent Loods San Francisco. Een uniek gebouw voor de stad Rotterdam, voor de hele wereld. Er is geen groots openingspektakel. Een berichtje in de krant, daar blijft het bij. En dat voor een gebouw dat we nu koesteren als een icoon van de stad.
Kantine Walhalla
Het vreselijke jaar 1948. De gigantische havenloods verandert door het noodlot in twéé loodsen: Fenix I en Fenix II. In het middelste gedeelte van de loods lag veel olie en andere troep. Brandbare troep, zo bleek. Een grote brand rukte de loods uit elkaar als een Siamese tweeling die van elkaar gescheiden wordt. Nu hebben we dus twee gebouwen. In het ene zit tegenwoordig onder meer de Fenix Food Factory, met een prijswinnend woongebouw erbovenop. In het ander gedeelte opent volgend jaar dus een nieuw museum, dat spectaculair belooft te worden. Ertussenin is Kantine Walhalla vernoemd naar de voormalige kantine van de bedrijven in de loods en vind je nu het Dolf Henkesplein.
Holland-Amerika Lijn
De jaren twintig en dertig. De schepen van de Holland-Amerika Lijn varen vooral met goederen van en naar plekken als de zuidkust van de Verenigde Staten, Mexico en Cuba, niet naar de populaire Amerikaanse steden waarheen de eerdere schepen vol landverhuizers gingen. Er komt jute naar Rotterdam, cacao, fruit, noem maar op. Met de trein die op Katendrecht langs de loods onder de toenmalig arcade rijdt, kan heel Europa bereikt worden. Het is er een drukte van belang. Soms gaan er ook passagiers mee. Naar bijzondere vakantiebestemmingen bijvoorbeeld. Zo meldt een krant in 1929 dat het echtpaar Visser vanaf de loods vertrekt richting de Kaukasus voor een bergtocht.
Lees verder onder de foto.
Chinezen bij viswagen op Katendrecht in 1946. Foto: Kees Molkenboer/Collectie: Nederlands Fotomuseum
De Tweede Wereldoorlog. Katendrecht is in de bezettingsjaren een soort vrijstaat binnen Rotterdam. Uit het zicht van de Duitsers bruist de wijk van ondergrondse jazzclubs en andere plekken van vertier. Hoewel de overzeese vrachtvaart stil ligt, komen in Loods San Francisco wel goederen vanuit Europa aan. En naast de loods ligt in het Magazijngebouw, het huidige Provimi, ook nog van alles opgeslagen. ‘s Nachts slaan buurtbewoners hun slag, insluipers vinden er een rijkdom aan eten en de Chinese restaurants op de Kaap hebben ook in de oorlogsjaren ingrediënten genoeg. Later groeit de honger in de stad en is insluipen en voedsel jatten een kwestie van overleven. Na de Tweede Wereldoorlog moest de loods herbouwd worden omdat Duitse zeemijnen de hele kademuur en gevel hadden vernietigd.
Duitse aanslag
De jaren 1914-1923. Architect Van Goor ziet zijn gedurfde en moderne ontwerp langs de Rijnhaven verrijzen. Bijzonder zijn onder meer de halve raampjes in de kozijnen, een vorm die je ook binnen in het gebouw overal terugziet. En die voor een bijzondere lichtinval zorgen. Nu nog steeds, de inmiddels verroeste en vermolmde kozijnen zijn er bijna een eeuw later één voor één uitgehaald, opgeknapt en teruggeplaatst. Het gebouw is van gewapend beton, behoorlijk nieuw voor die tijd. En misschien daardoor was het effect van een rijdende trein voor de deur niet helemaal op waarde geschat: aan de linkerkant (vanaf het Deliplein gezien) zit er een verzakking, haast grappig om te zien als je ‘m ontdekt. Het gebouw was zó stevig dat er grote, moderne kranen op het dak konden staan. Na de Duitse aanslag van 1944 kwamen die op kade.
Lees verder onder de foto.
Eind 2024 opent FENIX. Het migratiemuseum, gevestigd aan de kade van Katendrecht. Op dé plek van vertrek en aankomst. Waar miljoenen mensen vertrokken of van over de hele wereld aankwamen. Artist Impression: MAD Architects
We zitten inmiddels in 2023. Loods San Francisco heet inmiddels al tientallen jaren Fenixloods. Vernoemd naar de vogel die uit zijn eigen as herrijst. En nu verrijst Fenixloods II wéér. Met de huidige restauratie. Zodat in 2024 migratiemuseum FENIX kan openen. Op de plek waar miljoenen mensen vertrokken of aankwamen. Op de vlucht of de liefde achterna. Op zoek naar geluk of betere kansen. FENIX vertelt straks deze verhalen en laat zien dat migratie tijdloos en universeel is. De toekomstige bezoeker betreedt via de gerestaureerde loods het museum over een dubbele trap die hoog boven het gebouw eindigt in een spectaculair platform en die is ontworpen door het Chinese MAD Architects.
De roemruchte havenloodsen zijn honderd jaar oud. Ze maken het goed, de omgeving bruist. En FENIX gaat in 2024 open als museum. De restauratie van het gebouw zorgt ervoor dat de iconische loods een eeuw later helemaal klaar is voor de toekomst.
Win een bezoek aan de bouwplaats
FENIX is een loods vol herinneringen. En daar zijn ongetwijfeld foto’s van! Wij vullen ons historische fotoarchief graag aan met persoonlijke inkijkjes. Hoe zag de loods er vroeger uit? Wie werkten er en hoe ging dat eraan toe? Heb jij een foto met persoonlijke herinnering aan de loods? Mail hem dan vóór vrijdag 14 april aan info@fenix.nl met je naam, een korte beschrijving en - als je dat weet - het jaartal van de foto. De tien meest bijzondere inzendingen winnen een exclusief bezoek aan de bouwplaats met rondleiding door conservator van FENIX Rutger Doop